ZOOXORIYA

ZOOXORIYA (Zoo… va Yunoncha choreo — tarqataman) — o’simliklar mevasi, urug’i, sporasi va boshqalarning hayvonlar yordamida tarqalishi. Zooxoriya bir necha xilga bo’linadi: epizooxoriya — meva va urug’larning hayvonlar tanasi sirtiga yopishib tarqalishi; endozooxoriya — o’simliklar mevasi va urug’ini hayvonlar eganida ularning ekskrementi orqali tarqalishi; sinzooxoriya — meva va urug’larning qishda oziq to’playdigan hayvonlar orqali tarqalishi; mirmekozooxoriya — meva va urug’larning chumolilar orqali tarqalishi; sinzooxoriyaning bir xili. Meva va urug’larning tuzilishida Zooxoriyaning muayyan usuliga moslanishi paydo bo’ladi. Masalan, epizooxoriyada meva urug’lar sirti yopishqoq modda yoki turli xil ilmoqchalar bilan qoplangan; endozooxoriyada mevalar etli va sersuv bo’ladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Zooxoriya (yunoncha: ζῴον ‘jonli mavjudot’ va χώρα ‘joy, hudud’) — bu o‘simliklar va hayvonlar hujayralarida yashovchi simbiyotik mikroskopik organizmlar guruhidir. Zooxoriyalar asosan dengiz hayvonlarining ichki to‘qimalarida yashaydi va ko‘pincha korallar bilan bog‘liq. Ular korallarning yashil rangini hosil qiladi va korallarning oziqlanishida muhim rol o‘ynaydi, chunki fotosintez jarayoni orqali ularning gaz almashinuvi va oziq moddalar bilan ta'minotini ta'minlaydi.

Zooxoriyalar korallar bilan simbiozda bo‘lib, o‘z navbatida, korallar ularga yashash joyi va ozuqa beradi. Zooxoriyalar fotosintez mahsulotlari sifatida glyukoza, aminokislotalar va kislorod ishlab chiqaradi, bu korallarning organizmiga foyda keltiradi. Shu bilan birga, korallar zooxoriyalarga karbonat angidrid va boshqa metabolik chiqindilarni beradi.

Tabiatda zooxoriyalar dengiz ekologiyasi uchun juda muhimdir, chunki ular koral riflarining sog‘lom rivojlanishini va biologik xilma-xillikning saqlanishini ta'minlaydi. Zooxoriyalarning yo‘qolishi yoki ularning koralldan chiqib ketishi (masalan, suv haroratining ko‘tarilishi natijasida) koral rangining o‘chishi (qoralalarning oqishi) va riflarning zaiflashishiga olib keladi.

Xulosa qilib aytganda, zooxoriya dengiz ekotizimlaridagi muhim simbiyotik organizmlar bo‘lib, ular orqali ko‘plab dengiz hayvonlari va o‘simliklar o‘zaro bog‘langan biologik jarayonlar bo‘yicha faoliyat yuritadi.