ZAMONBOBO MADANIYATI – O’zbekistonda jez davri urug’jamoasi madaniyati (miloddan avvalgi 2 ming yillikning birinchi yarmi). Buxoro viloyati Qorako’l tumani markazidan 15 kilometr shimoliy-g’arbda joylashgan Zamonbobo (nomi shundan) ko’li sohilidagi makon (maydoni 170 metr kvadrat) va qabriston (44 qabr) o’rganilgan. Qabristonda Ya. G’ulomov (1950-51, 1953-54), A. Askarov (1961, 1964) arxeologik qazish ishlari olib borgan. Qabilalar yarim yerto’la, yengil chaylalarda yashagan. Yerto’la o’tov shaklida, ustunlari chuqurchalarga o’rnatilgan, usti qamish bilan yopilgan va somonli loy bilan suvalgan. O’choq va don saqlanadigan o’ralar devor yaqinida bo’lgan. Qabrlarda murdalar yakka, juft, ayrim holda uchtadan (erkak, ayol, bola) yonboshlatib ko’milgan. Qazilmalarda sopol siniklari, chaqmoqtoshdan ishlangan qurollar — yaproqsimon paykonlar, pichoqsimon tosh parchalar, surma toshlar, jez oyna, pichoq, kurakchalar, lazurit, aqiq, Feruza, serdolik, jilvir toshdan ishlangan munchoqlar, oltin marjon topilgan. Sopol idish (tagi tekis va dumaloq xum, xumcha, to’g’ri burchakli suvdon, tovoqcha) lar naqshsiz bo’lib, asosan, qo’lda, ayrimlari charxda yasalgan. Ularning deyarli barchasi yupqa, jarangdor, ba’zilari qizil angob bilan bo’yalgan. Chaqmoqtoshdan ishlangan qadama o’roqlar, yorg’uchoq bo’laklari, hovoncha dastalar va ko’mirga aylangan bug’doy, arpa donlari, sigir, qo’y, echki suyaklarining topilishi, Zamonbobo madaniyati davrida qabilalar ibtidoiy dehqonchilik va o’troq chorvachilik bilan shug’ullanganligidan dalolat beradi. Hosildorlik ma’budasining kichik sopol haykalchasiga mo’lko’lchilik ramzi sifatida e’tiqod qilingan bo’lsa kerak. Badaxshon toshidan ishlangan munchoq, Janubiy Turkmanistondagi qabilalarning sopol idish va boshqa buyumlari Zamonbobo madaniyati qabilalarining qo’shni qabilalar bilan iqtisodiy hamda odamlar yashagan turar joy. Zamonbobo madaniyati: 1 — paykon; 2 — qadama o’roq; 3-4 — suyak bigizlar; 5 — tosh o’zak; 6-7 — pichoqsimon ttlastinkalar; 8 — to’g’nog’ich boshi; 9 — urchuqbosh; 10 — kurakcha; 11 — 18 — tosh munchoqpar; 19 — ma’buda tanasi; 20 — sopol siniqlari. Madaniy aloqada bo’lganligini ko’rsatadi. Bu yerda neolit davrida Kaltaminor madaniyatiga mansub qabilalar yashaganligi ham aniqlandi. Keyinchalik Zamonbobo madaniyati o’rnida Andronovo madaniyati tarqalgan. Ad. Gulyamov Ya. G., Islamov U., Asqarov A. A., Pervobitnaya kultura i vozniknovenie orashaemogo zemledeliya v nizovyax Zarafshana, T., 1966.
Manba
O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi
Sun'iy intellekt javobi:
Zamondobo madaniyati — O‘zbekiston hududida qadimda, asosan, neolit va bronza davrida rivojlangan qadimgi madaniyatlardan biri hisoblanadi. Bu madaniyat qora tuproq va quyoshli iqlim sharoitida shakllangan bo‘lib, asosiy yashash joylari Amudaryo va Sirdaryo quyalarida joylashgan. Zamondobo madaniyati asosan qishloq xo‘jaligiga asoslangan bo‘lib, unda dehqonchilik, chorvachilik va baliqchilik rivojlangan edi.
Tarixi va davri
Zamondobo madaniyati miloddan avvalgi taxminan 3-ming yillikda paydo bo‘lib, bronza davri davomida shakllangan va rivojlangan. Bu madaniyat shuningdek, boshqa qadimgi madaniyatlar bilan, masalan, Oxus vodiysi madaniyatlari, Kura-Araxes madaniyati bilan o‘zaro aloqada bo‘lgan. Zamondobo madaniyatining asosiy xususiyati uning qishloq xo‘jaligida keng qamrovda foydalanilgan ekinlarni ekish, chorvachilik uchun mo‘ljallangan hududlarni tashkil etish va bronza asbob-uskunalardan keng foydalanishdir.
Madaniyat va iqtisodiyoti
Qishloq xo‘jaligi: Bu madaniyat vakillari bug‘doy, arpa, yasmiq kabi donli ekinlarni yetishtirish bilan shug‘ullanganlar. Shuningdek, paxta yetishtirish ham muhim o‘rin tutgan.
Chorvachilik: Qoy va echkilarga asoslangan chorvachilik rivojlangan bo‘lib, ular go‘sht, sut, teri va jun manbai bo‘lgan.
Hunarmandchilik: Kumush, bronza va temir buyumlari yasash san'ati rivojlangan edi. Shu bilan birga gilam to‘qish, teri ishlashi ham faol bo‘lgan.
Idish-tovoq: Zamondoboliklar g‘ildirakli gil aksessuarlari va chiroyli bezaklarga ega bo‘lgan sopol buyumlar yasashni yaxshi bilishardi.
Qurilish: Ularning bosh panohlari ko‘cha ko‘rinishidagi qishloqlar, tosh va loydan qurilgan uylar edi.
Madaniyatning ahamiyati
Zamondobo madaniyati O‘rta Osiyoda qishloq xo‘jaligining boshlanishi va rivojlanishi uchun muhim bosqich bo‘lib, mintaqaning keyingi madaniy rivojlanishiga katta ta'sir ko‘rsatgan. Ushbu madaniyat bilan bog‘liq topilmalar O‘zbekiston arxeologiyasi uchun katta qiymatga ega, ular eramizdan avvalgi miloddan oldingi davrlar hayoti va iqtisodini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Yakuniy so‘z
Zamondobo madaniyati qadimgi O‘zbekiston tarixining ajralmas qismi bo‘lib, u orqali qadimgi insonlarning ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy faoliyati haqida qimmatli ma'lumotlar olish mumkin. Bu madaniyat hududi va uning aholisi o‘rganilishi davomida qadimgi davrlarning rivojlanishi va insoniyat tarixidagi o‘rni yanada aniqroq bo‘ladi.
Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish