YUKLAMA

YUKLAMA — yordamchi so’zlarning bir turi; ayrim gap bo’lagiga yoki gapga qo’shimcha ma’no berish uchun qo’llanadi. Yuklama tuzilishiga ko’ra 2 xil bo’ladi: Yuklama qo’shimcha (qo’shimcha holiga kelib qolgan Yuklama: mi, chi, da, a, ya) va Yuklama so’z (ayrim so’z holidagi Yuklama: faqat, xuddi, naq, ham). Hozirgi o’zbek adabiy tilida gapga yoki ayrim so’zlarga qo’shilganda anglatadigan ma’nolariga ko’ra Yuklamaning quyidagi turlari farqlanadi: so’roq va taajjub Yuklamalari (mi, chi, a, ya), asosan, gapni so’roq gapga aylantiradi: bu kitobni o’qidingizmi?; kuchaytiruv va ta’kid Yuklamalari (ku, ham, u, yu, da, oq, ki) gapga tasviriylik berib, so’z ma’nosini kuchaytirish, shuningdek, ta’kid ma’nosini qo’shish uchun ishlatiladi. Masalan: Necha marta uchrashay dedimku, vaqtim bo’lmadi; ayiruv va chegaralov Yuklamalari (gina, faqat) turli so’zlar bilan kelib, ularni ajratib, chegaralab ko’rsatish uchun qo’llanadi. Masalan: u faqat o’sha voqea haqida so’zlardi; aniqlov Yuklamalari (xuddi, naq, qoq) o’zi aloqador bo’lgan gap bo’lagi ma’nosini aniqlash uchun xizmat qiladi. Masalan: o’g’li otasining xuddi o’zi. Yuklamalar, shuningdek, tasdiq, inkor, qistov kabi ma’nolarni ifodalash uchun ham ishlatiladi. Ne’mat Mahkamov.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yuklama tushunchasi ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi va turli ma’nolarga ega bo‘lishi mumkin. Quyida yuklama haqida uzoqroq va batafsil ma’lumot beraman.

Yuklama nima?

Yuklama — bu biror ob’ekt yoki tizimga ortilgan yoki u orqali o‘tadigan massa, kuch, energiya yoki boshqa o‘lchovli qiymatlarning umumiy yig‘indisi. Yuklama turiga qarab, uning ta’siri va hisoblanish usuli farq qilishi mumkin.

Yuklama turlari

Mashinada yuklama
Mashinada yuklama — bu transport vositasiga ortilgan yuklar yoki mahsulotlar. Masalan, yuk mashinalarida yuklana oladigan maksimal og‘irlik (maksimal yuklama). Bundan tashqari, mashina komponentlari, masalan, dvigatel, shinalar yuklamaga uchraydi — ya’ni ular qaysi kuch va og‘irlikka bardosh bera olishiga qarab ishlab chiqiladi.
Qurilishda yuklama
Qurilish sohasida yuklama binolarning va konstruksiyalarning statik yoki dinamik yuklarga bardoshliligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Masalan:

Statik yuklama: bino yoki ko‘prikka tushadigan doimiy yuk — devorlar, mebel, odamlar.
Dinamik yuklama: vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradigan yuklar — shamol bosimi, yer silkinishi ta’siri, harakatdagi transport vositalari.

Elektr yuklamasi
Elektr sohasida yuklama — bu elektr tarmog‘ida iste’mol qilinayotgan quvvatdir (volt-amper, vatt). Masalan, maishiy qurilmalar va sanoat uskunalari ma’lum miqdorda elektr yuklamasini yaratadi.
Jismoniy yuklama
Sportdan tortib, antropologiyagacha turli jismoniy faoliyat tahlilida inson yoki mushaklarga tushadigan yuklama muhim o‘rin tutadi. Mushak, suyak va suyuqliklarga tushadigan yuklama ta’siri biomexanika va tibbiyotda o‘rganiladi.

Yuklamaning ahamiyati va qo‘llanilishi

Xavfsizlik: Qurilish va transport sohasida yuklamani to‘g‘ri hisoblash qurilmalarning bardosh berish kuchini aniqlash va ularning halokatga uchramasligini ta’minlash uchun zarur.
Texnik xizmat ko‘rsatish: Mashina va uskunalarning yuklamaga qarab xizmat muddati va texnik xizmat ko‘rsatish vaqti belgilanadi.
Energiya samaradorligi: Elektr yuklamani kuzatish energiya samaradorligini oshirishga yordam beradi, ortiqcha yuklamani kamaytiradi.
Sog‘liq va sport: Mushak va tanaga tushadigan yuklama to‘g‘ri taqsimlanishi jarohatlar oldini olish va jismoniy holatni yaxshilash uchun muhimdir.

Yuklamani hisoblash usullari

Muayyan soha va materialga qarab yuklamani turli usullarda hisoblash mumkin. Masalan, statik yuklamani hisoblashda qo‘llaniladigan asosiy formula:

[ F = m \times g ]

bu yerda
- (F) — kuch (yuklama),
- (m) — massa,
- (g) — tortishish tezlanishi (taxminan 9,81 m/s²).
Elektr yuklamani hisoblashda:

[ P = U \times I ]

bu yerda
- (P) — quvvat (yuklama),
- (U) — kuchlanish,
- (I) — oqim.

Xulosa

Yuklama — bu har qanday tizim va ob’ekt uchun muhim tushuncha bo‘lib, uning to‘g‘ri aniqlanishi va nazorat qilinishi texnika, energetika, qurilish va boshqa ko‘plab sohalarda muhim ahamiyat kasb etadi. Yuklamani to‘g‘ri baholash xavfsizlikni ta’minlab, samarali foydalanishga va mexanizmlarning uzoq muddat xizmat qilishiga olib keladi.

Agar sizga yuklama bilan bog‘liq aniq soha yoki mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, ayting!