YOZUV MASHINKASI

YOZUV MASHINKASI, harf bosish mashinasi — harf, raqam va boshqa belgilarning standart tasvirlarini qog’ozga navbatma-navbat tushirib, matn, jadval va boshqalarni bosish uchun mo’ljallangan qurilma. Klaviaturali bosish mexanizmi Yozuv mashinkasining asosiy elementa hisoblanadi. Klaviatura uchlariga bosiladigan belgilar (harf, raqam va boshqalar) ning bo’rtma tasviri tushirilgan richagga yoki uchlarida bosish belgilari joylashtirilgan segmentli (diskli) shrift eltgichlarga birlashtirilgan. Bundan tashqari, Yozuv mashinkasiga valikli karetka, karetkani harakatlantirish mexanizmi, lenta tortish mexanizmi, karetkani bosish mexanizmiga nisbatan avtomatik o’rnatadigan tabulyator kiradi. Bosish mexanizmini harakatlantirish usuliga ko’ra, Yozuv mashinkasi mexanik va elektr xillarga; vazifasiga ko’ra, qo’lda olib yuriladigan (portativ), idorada ishlatiladigan va maxsus xillarga bo’linadi. Kompyuterlar paydo bo’lgandan so’ng Yozuv mashinkasiga ehtiyoj bir oz susaydi. Yozuv mashinkasini yaratishga urinish 16 asrda boshlangan, birinchi patentni ingliz ixtirochisi G. Mill 1714 yilda olgan, 19 asr oxirlariga kelib ommaviy tarzda ishlab chiqarila boshlangan (AQSh).

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yozuv mashinkasi — bu qog‘ozga matn yozish uchun mo‘ljallangan mexanik yoki elektr qurilma. U dastlabki kompyuterlar paydo bo‘lguncha keng qo‘llanilgan bo‘lib, hujjatlarni tez va oson yozishga yordam berardi. Yozuv mashinkalari ish joylarida, ofislarda, maktablarda va boshqa ko‘plab sohalarda muhim vosita bo‘lgan.

Yozuv mashinkasining ishlash prinsipi quyidagicha: har bir tugmaga tegilganda, tegishli harf yoki belgi qog‘oz ustida bo‘ladigan lenta (ribbon) orqali siyoh bilan bosiladi. Mashina oldida qog‘oz joylashadi, va har bir bosilgan tugma har bir harfni qog‘ozga yozib beradi. Qog‘oz yuqoriga yoki yon tomonga siljiydi, shunda keyingi belgini yozishga joy ochiladi.

Yozuv mashinalarining bir necha turlari mavjud:

Mexanik yozuv mashinkalari: Bu mashinalar to‘liq mexanik bo‘lib, har bir tugma mexanik mexanizmlar orqali harakatga keladi. Ular elektr energiyasiga ehtiyoj sezmaydi.
Elektr yozuv mashinkalari: Bu turdagi mashinalar elektr energiyasi yordamida ishlaydi, shu orqali yozish jarayoni silliq va tezroq amalga oshadi. Ular ba’zan matnni avtomatik ketma-ket yozish imkoniyatiga ham ega.
Elektron yozuv mashinalari: Zamonaviy turki bo‘lib, unda displey, kompyuter klaviaturasi singari tugmalar va matnni tahrirlash imkoniyatlari mavjud. Bu tur yozuv mashinalari deyarli kompyuterlar vazifasini bajaradi.

Yozuv mashinalari 19-asr oxirida, ayniqsa 1870-yillarda Amerika Qo‘shma Shtatlarida ixtiro qilingan. Ularning ixtirosi matn yozish jarayonini tezlashtirib, qog‘ozdagi yozuv sifatini yaxshiladi. Lakin kompyuterlar va zamonaviy printerlarning paydo bo‘lishi bilan yozuv mashinalarining o‘rni kamaydi, ammo ularning tarixi va qurilmalarining soddaligi ko‘plab odamlar tomonidan qiziqish bilan o‘rganiladi.

Yozuv mashinkasining afzalliklari:

Matnni qo‘l bilan yozishga qaraganda tez yozish imkoniyati.
Harflar bir xil ko‘rinishda va aniq yoziladi.
Elektr mashinalari matnni oson tahrirlash imkonini beradi.
Mexanik yozuv mashinalari elektr energiyasiz ham ishlaydi.

Kamchiliklari esa:

Elektrik qurilmalar qo‘lda yozish kabi moslashuvchan emas.
Matnni to‘g‘rilash qiyin, maxsus korektsiya tasmasi yoki liqitlar kerak bo‘ladi.
Hozirgi kunda kompyuter va planshetlarga nisbatan qulay emas.

Umuman olganda, yozuv mashinkasi insoniyat yozma kommunikatsiyasining rivojlanishida muhim bosqich bo‘lib, u hozirda esa asosan antikvar sifatida yoki san’at obyekti sifatida qimmatga ega.