YOVVOYI O’RDAK

YOVVOYI O’RDAK, qizil buyin o’rdak (Anos platyrhynchus) — o’rdaklar oilasi turi. Yirik qush, vazni 0,8 dan 2 kilogrammgacha. Yevropa, Osiyo, Shimoliy Afrika va Shimoliy Amerikada yashaydi. O’zbekistonda ham keng tarqalgan, deyarli hamma suv havzalarida ko’payadi. Uchib o’tuvchi qush, lekin ko’pchiligi qishlab ham qoladi. Suvdan uzoq bo’lmagan har xil joylarga in quradi. Apreldan boshlab 6 tadan 16 tagacha tuxum qo’yadi. Tuxum bosishi 26 kun davom etadi. 60 kunda jo’jalari yaxshi uchish qobiliyatiga ega bo’ladi. Asosan, o’simliklar, ba’zan suvdagi umurtkasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Yovvoyi o’rdak muhim ov ob’yekti hisoblanadi. Xonaki o’rdaklar shu turdan kelib chiqqan.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yovvoyi o‘rdak haqida ma’lumot

Yovvoyi o‘rdak (lotincha nomi: Anas platyrhynchos) o‘rnatilgan suv muhitlarida uchraydigan ko‘pchilik uchun tanish bo‘lgan qush turidir. U o‘rdaklar oilasiga mansub bo‘lib, ko‘plab mamlakatlarda, shu jumladan O‘zbekiston hududida ham mavjud. Yovvoyi o‘rdaklar tabiiy muhitlarda ko‘pchilik o‘rdaklarning ajdodlari hisoblanadi va ko‘plab chorvachilik o‘rdak turlari ularning genlari aralashmasidan rivojlangan.

Tashqi ko‘rinishi

Yovvoyi o‘rdakning erkagi o‘zining yorqin va chiroyli rangi bilan ajralib turadi. Uning boshi, odatda, yorqin ko‘k yoki yashil rangda bo‘ladi, bo‘yin atrofida oq halqali halqa bo‘ladi. Tana qismi jigarrang va hujrali ranglarga ega. Urg‘ochining rangi esa ko‘proq bej va jigarrang ranglarda bo‘lib, unga muhitda kamroq ko‘zga tashlanishga yordam beradi. Bu ularni yirtqichlardan himoya qiladi.

Hayot tarzi

Yovvoyi o‘rdaklar ko‘plab daryo, ko‘l, hovuz va botqoqlik joylarda yashaydi. Ular suv ustida uchish, suzish va yerda yurishda juda mahoratlidir. Ko‘pincha ular yovvoyi o‘simliklar, urug‘lar, hasharotlar va baliqlarning yosh avlodlarini yeydilar. Ularning oziqlanishi ommaviy va turli-tuman bo‘lib, avvalo suv o‘simliklariga asoslangan.

Ko‘payish

Yovvoyi o‘rdaklarning ko‘payish davri, odatda, bahorda boshlanadi. Urg‘ochilar tuproq yoki o‘simlik qalinligida to‘nqaylar yasab, unga tuxum qo‘yadi. Har bir urg‘ochi o‘rtasida 8-13, ba'zida undan ko‘p tuxum bo‘lishi mumkin. Tuxumlar 28-30 kunlik tuxum inkubatsiyasi natijasida avlod chiqadi. Qo‘ng‘iroqlar uchrashish davrida va hududlarini belgilashda ishlatiladi.

Ahamiyati

Yovvoyi o‘rdaklar ekologik tizimda muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘simlik va hayvonot dunyosining muvozanatini ta’minlashga yordam beradi. Shuningdek, ular ovqat zanjirining bir qismi bo‘lib, yirtqichlar uchun oziq-ovqat manbai hisoblanadi. Inson faoliyati natijasida yovvoyi o‘rdaklarning tabiiy yashash joylari kamayishi mumkin, shuning uchun ularni saqlab qolish choralari muhimdir.

Xulosa

Yovvoyi o‘rdak - tabiiy suv muhitlarining go‘zal va muhim qushi bo‘lib, uning hayoti va odatlarini o‘rganish nafaqat tabiiy muhitni saqlashda, balki chorvachilik uchun o‘rnak olishda ham foydali hisoblanadi. Ular tabiatda o‘ziga xos ishqibozlikni uyg‘otadigan va ko‘plab tabiatsevarlarga ilhom beradigan qushlardandir.