YORUG’LIK BILAN DAVOLASH

YORUG’LIK BILAN DAVOLASH, fototerapiya — quyosh nuri yoki sun’iy manbalar yorug’ligini profilaktika va davolash maqsadida qo’llash; fizioterapiyanit bir bo’limi. Sun’iy manbalarga cho’g’lanma simi bo’lgan, infraqizil va ko’zga ko’rinadigan nurlar bilan nurlantiradigan apparatlar (infraqizil nurlar bilan nurlantirgich, yorug’lik issiqligi bilan nurlantirgich — sollyuks. Minin lampasi, mahalliy elektr yorug’lik vannalari, shuningdek, ultrabinafsha nurlar bilan nurlantirish uchun simobkvarsli lampalar) kiradi. Infraqizil nurlarning fiziologik ta’siri issiqlikning naf berishiga asoslangan. Ana shu nurlar ta’sirida haroratning ko’tarilishi to’qimalarda moddalar almashinuvi jarayonining tezlashishiga, tomirlarning reflektor kengayishiga sabab bo’ladi, bu esa to’qimalar oziqlanishining yaxshilanishi, infiltratlarning so’rilib ketishiga yordam beradi va hokazo. Ultrabinafsha nurlar bilan nurlantirilganda terida biologik faol moddalar (gistamin, D vitamin) hosil bo’ladi, ular organizmga umumiy ta’sir ko’rsatib, uning infektsiyalarga chidamliligini oshiradi. Ultrabinafsha nurlar bilan nurlantirish jarayonida issiq sezilmaydi, lekin 2-6 soat o’tgach, terining nur tekkan joyi qizaradi (eritema). Qizdirish darajasi nurlantirish tezligiga va terining sezuvchanligiga bog’liq. Yorug’lik bilan davolashda nur dozasini to’g’ri tanlash muhim (uni tibbiyot xodimi belgilab beradi). Uy sharoitida vrach ko’rsatmasiga muvofiq faqat minin lampasidan foydalanish mumkin, bunda nurlantirish tartibi va qoidalariga qat’iy amal qilish kerak. Kasalxona, poliklinika, sanatoriylar va boshqa davolash-profilaktika muassasalarida Yorug’lik bilan davolash apparatlari mavjud. Sovqotish, turli shikastlanishlarda tiklanish hamda infiltratlarning so’rilib ketish jarayonini tezlatish; furunkulyoz, saramas, nevralgiya, artrit va boshqalarni davolash, shuningdek, raxitning oldini olish va davolashda Yorug’lik bilan davolash qo’llaniladi. Silning faol shakli, xavfli o’smalar, yurak-tomir yetishmovchiligining ro’y-rost ko’rinishi, gipertoniya kasalligining 2, 3 bosqichi, e’rutsha qaray olmaslik, qalqonsimon bez faoliyatining kuchayishi, buyrak yetishmovchiligi va boshqa ayrim holatlarda Yorug’lik bilan davolash tavsiya etilmaydi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yorug’lik bilan davolash (fototerapiya) — tibbiyotda yorug’lik, asosan ko‘rinadigan yorug’lik va ultrabinafsha nurlarning turli to‘lqin uzunliklarini qo‘llagan holda odam organizmini davolash usuli hisoblanadi. Ushbu usul turli kasalliklarni, ayniqsa teri kasalliklari, ruhiy buzilishlar va ayrim ichki kasalliklarni davolashda keng qo‘llaniladi.

Yorug’lik bilan davolashning asosiy turlari:

Ultrabinafsha (UV) yorug’lik bilan davolash:
- UV nurlarining qisqa to‘lqinli diapazonlari (UVA, UVB) teri yuzasida ishlatiladi.
- Psoriaz, vitiligo, dermatit kabi teri kasalliklarini davolashda samarali.
- UV nurlarining antibakterial va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlari mavjud.
Qizil yorug’lik bilan davolash:
- Qizil yorug’lik (600-700 nm) terini yumshatish, yaralarni tezda bitkazishda, shuningdek muskullar va bo‘g‘imlardagi og‘riqlarni kamaytirishda ishlatiladi.
- Qon aylanishini yaxshilaydi, energiya ishlab chiqarilishini kuchaytiradi.
Infraqizil (IR) yorug’lik bilan davolash:
- Bu to‘lqin uzunligi tanani chuqur isitish uchun xizmat qiladi.
- Mushaklar va bo‘g‘imlardagi spazmlarni kamaytiradi, qon aylanishini yaxshilaydi.
Fotodinamik terapiya:
- Yorug’lik ta’siri ostida maxsus fotosensitiv modda faollashib, kasallik joyidagi hujayralarni yo‘q qiladi.
- Saraton va ba’zi boshqa og‘ir kasalliklarda qo‘llaniladi.

Yorug’lik bilan davolashning foydalari:

Dorivor preparatlar ishlatilmaydi yoki ularning miqdori kamayadi.
Intoksikatsiya xavfi kam.
Bemorning umumiy holati yaxshilanadi.
Teri va boshqa to‘qimalarning tiklanish jarayonlarini tezlashtiradi.

E’tibor berilishi lozim:

Yorug’lik bilan davolash shifokor nazorati ostida o‘tkazilishi lozim, chunki UV nurlarining haddan tashqari ta’siri terining kuyishi, saraton xavfi oshishi kabi nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Individual muvofiqlik va kontrendikatsiyalar (masalan, ba’zi tibbiy holatlar, dori vositalari bilan o‘zaro ta’sir) aniqlanib, davolash yondashuvi tanlanadi.

Xulosa:

Yorug’lik bilan davolash — zamonaviy tibbiyotning samarali va xavfsiz usullaridan biri bo‘lib, to‘g‘ri qo‘llanilganda organizmning o‘zini tiklash va sog‘lom turmush tarzini ta’minlashga katta yordam beradi. Har qanday fototerapiya usulini qo‘llashdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashish zarur.