Yeyishga nonlari bo‘lmasa, shirin kulcha yesinlar!
"Yeyishga nonlari boʻlmasa, shirin kulcha yesinlar!" (fransuzcha: «Qu’ils mangent de la brioche „brioches yesinlar“) — monarxlarning xalq muammolaridan uzoqlashib ketganligini anglatuvchi fransuzcha ramziy ibora. Bu ibora Mariya Antuanettaga tegishli, ammo uni birinchi marta Jean-Jacques Rousseau oʻz nutqida qoʻllagan degan taxminlar ham mavjud.
Iboraning paydo boʻlish tarixi
Ushbu ibora birinchi marta Jean-Jacques Rousseau tomonidan (1766-1770) tilga olingan. Biroq, u hozirgi davrda tushuniladigan maʼnodan biroz yiroq boʻlgan. Russeauning soʻzlariga koʻra, bu iborani yosh fransuz malikasi aytgan, keyinchalik mashhur mish-mishlar va koʻplab tarixchilar yozuvlaridan bu malika Mari-Antuanetta (1755-1793) ekanligi maʼlum boʻlgan.
Non topish uchun nima qilish kerak?
Men hech qachon o'zim non sotib olishga jur'at etolmasdim. Amaldor odam belida qilich bilan non sotib olishga borishi aqlga sig'maydi. Esimda, bir malika bu masalaga antiqa yechim topgandi: unga dehqonlarda yeyishga non qolmaganligini aytishganida u "nonlari bo'lmasa, shirin kulcha yeyishsin" deb javob bergandi. Bu gapdan keyin men ham shirin kulcha sotib olishni boshladim. Ammo, shirin kulcha topish non topishdan qiyinroq. Kulcha olish uchun uydan chiqib ketganimdan so'ng, men butun shaharni aylanib chiqdim, bitta kulchani topguncha kamida o'ttizta qandolat do'konidan o'tdim.
– Jean Jacques Russeau
Baʼzi manbalar iqtibos muallifligini boshqa fransuz qirolichasi — Maria Theresia bilan bogʻlaydi, u buni Louis XVIning rafiqasidan yuz yil oldin aytgan deb taxmin qilinadi. Xususan, Provans grafi bu haqda oʻz xotiralarida ham aytib oʻtgan. 18-asrning boshqa memuaristlari bu iborani ilk mualliflari sifatida Louis XV ning qizlarini koʻrsatishadi.
Xitoy tarixida shunga oʻxshash afsona bor: „Szin Kitobi“ (易經) da yozilishicha, Szin sulolasi imperatori Huìdìga mamlakatdagi tartibsizliklar tufayli xalq guruchsiz qolgani va ochlikdan oʻlishayotganini xabar qilishadi. Imperator esa, bunga javoban: Guruchlari yoʻq boʻlsa, goʻshtli qiyma yeyishsa boʻlmaydimi?" deb javob beradi.
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
"Yeyishga nonlari bo‘lmasa, shirin kulcha yesinlar!" degan ibora O‘zbek madaniyatida juda keng tarqalgan. Bu gap ko‘pincha qiyin hayot sharoitlarida, iqtisodiy yoki moddiy qiyinchiliklar paytida ishlatiladi. Uning ma'nosi quyidagicha:
Agar odamlarda oddiy va asosiy oziq-ovqat, ya’ni non bo‘lmasa, ular kamida bir oz shirinlik – kulcha (yoki boshqa shirin taomlar) bilan o‘zlarini baxtli qilishlari kerak. Bu yerda “shirin kulcha” — hayotdagi kichik quvonch, umid va yaxshi kayfiyat ramzi sifatida ishlatiladi.
Metaforik ma'noda, bu ibora insonlarning og‘ir sharoitlarga qaramay, kamida kichik baxt-damadlarni topishi, hayotni yorqinroq qabul qilishi kerakligini ifodalaydi. Ya’ni, hayot sharoiti qanchalik qiyin bo‘lsa ham, o‘zimiz uchun kichik zavqlar topish, ruhiy tomondan o‘zimizni qo‘llab-quvvatlash muhimligini ta’kidlaydi.
Shuningdek, bu ibora ko‘proq mehr-muhabbat, e’tibor, samimiylik kabi mavzularni ham o‘zida jamlagan. Chunki ba’zida eng oddiy narsalar — hatto shirin kulcha kabi kichik narsalar ham inson qalbini iliq va baxtli qilishi mumkin.
O‘zbekiston xalqining mehnatsevarligi va yashashga bo‘lgan ishonchi shu kabi maqollar va iboralarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Bu gap yoshlarni ham og‘ir vaziyatda umidsizlikka tushmaslikka, doimo oldinga intilish va hayotning kichik quvonchlarini qadrlashga chaqiradi.