Yevgeniy Polivanov
Yevgeniy Dmitriyevich Polivanov [1891.28.2 (12.3), Smolensk - 1938. 25.1, Moskva — rus sharqshunos olimi.
Bir paytning oʻzida Sharq akademiyasi (yapon tili boʻyicha, 1911) va Peterburg universitetining tarix-filologiya fakultetini tugatgan (1912). Peterburg universitetida yapon tili boʻyicha privat-dotsent (1914—16), Tashqi ishlar xalq komissarligi (1917—18), Shimoliy viloyat Axborot byurosining sharq boʻlimi (1920) singari turli muassasalarda xizmat qilgan. 1921-yil Polivanov Toshkentga ishga yuborilgan va Turkiston Respublikasi Davlat ilmiy kengashi raisining oʻrinbosari hamda universitet professori sifatida xizmat qilgan. 1923-yildan boshlab Oʻrta Osiyo xalklari tillari bilan faol shugʻullangan.
1926-yilda Samarqandga kelib, Madaniy qurilish ilmiy tadqiqot institutida xizmat qiladi. 1931-yil shu institut bilan birga Toshkentga koʻchib keladi. Nihoyat, 1934-yil Qirgʻizistonga koʻchib borib, 1937-yil 2-avgustda xibsga olingunga qadar, Qirgʻiziston Til va yozuv instituti professori lavozimida ishlaydi.
Polivanov Osiyo va Yevropadagi koʻp xalklar tillarini bilgan. U lingvistik poetika masalalari, syujetlarning bir milliy adabiyotdan ikkinchi milliy adabiyotga koʻchishi, "Manas" eposi va boshqa folklor asarlari ustida tadqiqot ishlarini olib borgan. 20 dan ziyod kitob va koʻplab maqolalar bilan umumiy tilshunoslik, yaponshunoslik, xitoyshunoslik va turkiyshunoslik fanlari taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Polivanovning hali eʼlon qilinmagan, ammo saqlanib qolgan merosi orasida Oʻzbekistondagi dialektologik ekspeditsiya materiallarini taʼkidlash joiz. Afsuski, Polivanov qamoqqa olingach, uning barcha qoʻlyozma asarlari olib ketilgan va kuydirib tashlangan ("Uzbek tilining tadrijiy tarixi", "Xorazmdagi uzbek shevalarining muxtasar ocherki", "Oʻzbek tili grammatikasi boʻyicha materiallar", "Uzbek dialektologiyasi boʻyicha materiallar" va boshqalar).
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Yevgeniy Dmitrievich Polivanov (1891–1938) — taniqli sovet lingvisti, filolog va tilshunos, ayniqsa turkiy tillar, xitoy tili va umumiy tilshunoslik sohasida ishlari bilan mashhur. U o‘zining til nazariyasi va transliteratsiya tizimlari bo‘yicha qilgan izlanishlari bilan nafaqat Sovet Ittifoqida, balki butun dunyoda tanilgan olim edi.
Polivanov 1891 yilda tug‘ilgan. U Moskva universitetida tahsil olgan va ko‘plab tillarni chuqur o‘rganib, ko‘plab tillarni mukammal bilgan. Uning ilmiy izlanishlari asosan turkiy tillar bo‘yicha bo‘lgan, xususan, u turkiy tillarning grammatikasi va fonetikasi sohasida muhim ishlarni amalga oshirgan.
Yevgeniy Polivanov Sovet Ittifoqida til siyosati va tilni qayta shakllantirish ishlari bilan shug‘ullangan. U turkiy tillar uchun lotin yozuvidan foydalanishni ilgari surgan ilk olimlardan biri hisoblanadi. Bu uning tilshunoslikdagi innovatsion qarashlarini va tilning amaliy foydalanishini rivojlantirishga bo‘lgan intilishlarini ko‘rsatadi.
Shuningdek, Polivanov Xitoy tilini o‘rganib, ayniqsa fonetika va transkriptsiya tizimlari bo‘yicha muhim ishlarni olib borgan. U Xitoy tilini lotin yozuvida ifodalash bo‘yicha tizimlar tomonidan ishlangan va bu ishlar keyinchalik xitoy tilining xorijiy tillarga o‘rgatishda katta ahamiyatga ega bo‘lgan.
Afsuski, 1937 yilda Stalin davrining repressiyalari oqibatida Polivanov qamoqqa olinadi va 1938 yilda otib tashlanadi. Keyinchalik uning nomi tiklandi va uning ilmiy merosi tan olindi.
Yevgeniy Polivanov tilshunoslik sohasida qilgan ishlari bugungi kunda ham ahamiyatga ega bo‘lib, turkiy tillar, xitoy tili va tilshunoslik nazariyasi bo‘yicha tadqiqotlarda muhim manba hisoblanadi.