YETTIXO’JA QO’ZG’OLONI

YETTIXO’JA QO’ZG’OLONI – Qashqarda Ofoqxo’ja avlodlaridan yettita Xo’ja (Kattaxonto’ra, Kichikxonto’ra, Valixonto’ra, Tavakkalxonto’ra va boshqalar) rahbarligida manjur hokimlarining zulmiga qarshi ko’tarilgan qo’zg’olon (1846-47). Bu qo’zg’olonga Tangritog’ qirg’izlari ham qatnashgan. G’alayonchilar 30 kunlik jangdan so’ng 1846 yilning kuzida Qashqar shahrini egallab, mustaqil hokimiyat o’rnatdilar. Kattaxonto’ra Qashqar hokimi deb e’lon qilindi. Xo’jalar Qashqarda Qo’qon xonligining idora tartibini qo’lladilar, katta lavozimlarga Qo’qondan kelgan shaxslarni tayinladilar. Ayrim beklarning mol-mulki musodara qilingan. Bu hol qo’zg’olonning rivojlanishiga salbiy ta’sir ko’rsatdi. Yangi hokimiyatni Yorkent, Xo’tan viloyatlari qo’llabquvvatlamadi. Bundan foydalangan manjur qo’shinlari Xo’jalar ustidan osonlik bilan g’alaba qozondi (1847). Xo’jalar bilan Qo’qonga qochgan 20 ming kishining ko’pchiligi tirak dovoni (Qashqar — O’sh yo’li) dan o’tishda sovuqdan halok bo’ldi. Ad.: Valixanov Ch. Ch., Sobr. soch. [v 5ti t.], t.2, Alma-Ata, 1962.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yettixo‘ja qo‘zg‘oloni haqida ma'lumot

Yettixo‘ja qo‘zg‘oloni — O‘zbekistonda sodir bo‘lgan tarixiy xalq qo‘zg‘oloni bo‘lib, u asosan mahalliy xalqning siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy zo‘ravonliklarga qarshi noroziligi tufayli yuzaga kelgan. Bu qo‘zg‘olon XX asr boshlarida yoki o‘rta asrlar davrida bo‘lgan bo‘lishi mumkin, ammo aniq tarixiy voqea sifatida Yettixo‘ja qo‘zg‘oloni haqida keng tarqalgan va batafsil ma’lumot kam.

Qo‘zg‘olon nomi ta'rifi: Yettixo‘ja so‘zi o‘zbek tilida ikki qismdan iborat: “yetti” — yetti, “xo‘ja” esa diniy yoki jamiyatdagi hurmatga sazovor kishi ma'nosini anglatadi. Bu atama ehtimol Yettixo‘ja degan yetti diniy rahbar yoki yetti kishilik guruhning qo‘zg‘oloni ma’nosida ishlatilgan bo‘lishi mumkin.

Qo‘zg‘olonning sabablari:

Mahalliy aholining hukumatning qattiq, adolatsiz siyosatiga qarshi noroziligi.
Soliqlar yoki majburiy xizmatlar hajmining oshirilishi.
Diniy yoki milliy ozodlikning cheklanishi.
Ijtimoiy tengsizlik va iqtisodiy qiyinchiliklar.

Qo‘zg‘olonning oqibatlari: Qo‘zg‘olon ko‘plab odamlar hayotiga ta’sir o‘tkazgan va bir qancha hududlarda tartibsizliklarga sabab bo‘lgan. Hukumat tomonidan bosim va jazolar qo‘llanilgan, ammo xalq orasida ozodlik va adolatga bo‘lgan intilish kuchaygan.

Xulosa: Yettixo‘ja qo‘zg‘oloni — xalqning o‘z haqlari va huquqlari uchun kurashining muhim qismidir. Ushbu tarixiy hodisa orqali o‘zbek xalqining mustaqillik va ozodlik istagi namoyon bo‘lgan. Tarixda qo‘zg‘olonlar, shuningdek, ijtimoiy o‘zgartirishlar uchun sababchi bo‘lgan siyosiy harakatlar sifatida e’tirof etiladi.

Agar sizda qo‘zg‘olon haqida aniqroq tarixiy ma’lumot yoki boshqa savollar bo‘lsa, iltimos, qo‘shimcha ma’lumot so‘rashingiz mumkin.