YERTOMIRLAR

YERTOMIRLAR — tog’ jinsi yoriqlarini to’ldirgan mineral jismlar. Ikki yo’nalishda cho’zilgan bo’ladi. Tog’ jinslaridagi yoriqlarning mineral moddalar bilan to’lishidan yoki yoriqlar bo’ylab mineral moddalarning tog’ jinsi bilan metasomatik o’rin almashinishidan hosil bo’ladi. Yertomirlar oddiy — yakka mineralli yoriqlar va murakkab — o’zaro chigallashib ketgan yoriqlar to’plami, maydalangan yoki slaneslashgan zonalar holida uchraydi. Tasbehsimon, to’rsimon, kamerali, linzasimon, shoxsimon, egarsimon, zinasimon, patsimon va boshqa xillari uchraydi. Atrof jinslar bilan bo’lgan aloqasiga ko’ra kesib o’tuvchi va qatlamli Yertomirlar bo’ladi. Yertomirlar uzunligi 1 kilometrdan 200 kilometrgacha (Kaliforniyadagi oltin rudali yertomir), chuqurligi 3 kilometrdan ziyod (Hindistondagi kolar konida). O’lchami va yotish sharoitiga ko’ra apofiza va tomirchalar shakllari farq qilinadi. Yertomirlar bilan ko’pchilik mineral xom ashyo konlari bog’liq (oltin, qo’rg’oshin-rux rudalari, volfram, simob va boshqalar). Yertomirlarning geologik va ishlanadigan ekspluatasiya qatlam qalinligi farq qilinadi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yertomirlar – bu o‘simliklar yoki hayvonlarda uchraydigan, odatda shish shaklida namoyon bo‘ladigan, yallig‘lanish yoki boshqa jarayonlar natijasida yuzaga kelgan tuguncha yoki o‘sma holatidir. Yertomir atamasi ko‘proq qishloq xo‘jaligi va veterinar diagnostikasida qo‘llaniladi.

Yertomirlar ko‘pincha yallig‘lanish jarayoni natijasida paydo bo‘ladi. Masalan, bakterial, virusli yoki parazit infektsiyalari tufayli limfa tugunlari shishishi, yoki boshqa organ va to‘qimalarda o‘sma shaklida paydo bo‘lishi mumkin. Hayvonlarda yertomirlar ayniqsa o‘z vaqtida aniqlanib, davolanishi muhim, chunki ular organizm uchun xavfli bo‘lishi mumkin.

Qishloq xo‘jaligida yertomirlar unchalik yaxshi holatga o‘xshamaydi, chunki ular o‘simliklarda zararkunandalar yoki kasalliklar natijasida vujudga kelishi mumkin. Masalan, ba'zi o‘simlik kasalliklari, zararkunandalar tomonidan osilgan tuxumlarning ta’siri natijasida shish shaklidagi yertomirlar hosil bo‘lishi mumkin.

Yertomirlarning sabablari quyidagilar bo‘lishi mumkin:

Infektsiyalar – bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar yoki parazitlar natijasida limfa tugunlari yoki boshqa to‘qimalarda paydo bo‘lishi.
Shishlar – o‘sma (tumor) yoki boshqa g‘ayritabiiy to‘qimalar yig‘ilishi.
Jarohatlar – jismoniy zararlar natijasida to‘qimalarda shishlar paydo bo‘lishi.
Allergik reaksiya – organizmning tashqi ta’sirlarga javobi sifatida yuzaga kelgan shish yoki yertomir.

Davolash usullari yertomirlarning sababiga bog‘liq. Infektsion yertomirlar uchun antibiotiklar yoki boshqa dorilar buyuriladi, o‘sma shaklida bo‘lsa, jarrohlik aralashuvi talab qilinadi yoki maxsus terapiya qo‘llaniladi. Shuningdek, yertomirlarni aniqlash uchun veterinariya yoki agronomik mutaxassislar yordamidan foydalanish muhimdir.

Xulosa qilib aytganda, yertomirlar o‘simliklar va hayvonlardagi sog‘liq muammolarini ko‘rsatadigan belgilar bo‘lib, ularni o‘z vaqtida aniqlash va davolash, hosildorlikni oshirish va hayvonlar salomatligini saqlash uchun muhim hisoblanadi.