YATROGEN KASALLIKLAR

YATROGEN KASALLIKLAR (Yunoncha— vrach va — yaratish, tug’dirish), yatrogeniyalar, psixogeniyalar — vrach yoki boshqa tibbiyot xodimlarining ehtiyotsizlik bilan aytgan noo’rin gaplari, xatti- harakatlarining bemor psixikasiga ta’sir etishidan kelib chiqadigan kasalliklar. Aksari injiq, vasvas, o’ta ta’sirchan va asabi zaifroq kishilarda ro’y beradi. Ba’zi hollarda bemor vrach xulosasini (masalan, biror obro’liroq mutaxassis ko’raetganda eki rentgenda tekshirilayotganda) qattiq tashvishlanib qabul qilishi; o’zini sog’lom deb yurgan kishiga vrach ko’rayotganda biror og’ir, xavfli (masalan, gipertoniya kasalligi, o’sma) yoki kishini mulzam qiladigan (teritanosil, ginekologik) kasalligi borligi haqida taxmin aytilishi ham Yatrogen kasalliklarga sabab bo’ladi. Odatda, bir xil kasalliklar (masalan, sil kasalliklari, o’sma kasalliklari) davolanadigan kasalxonalarda yotgan ba’zi badgumon bemorlarda kuzatiladigan davolanish va davo ishlariga shubha bilan qarash, tushkunlikka tushish kabi holatlar kasallikni og’irlashtiradi. Davosi: psixoterapiya.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Yatrogen kasalliklar (yoki iatrogen ta’sirlar) – bu tibbiy amaliyot, yaʼni dori-darmonlar qabul qilish, jarrohlik aralashuvlari, diagnostik protseduralar yoki boshqa tibbiy muolajalar natijasida yuzaga keladigan kasalliklar yoki sogʻliqqa zarar yetkazuvchi holatlar hisoblanadi. "Yatrogen" soʻzi yunoncha bo‘lib, "shifokor" yoki "dorilar" degan ma’nolarni anglatadi.

Yatrogen kasalliklarning turlari:

Dori-darmon ta’siri sababli yuzaga keladigan kasalliklar:
Masalan, antibiotiklarni noto‘g‘ri yoki ortiqcha qabul qilish natijasida oshqozon-ichak yallig‘lanishi, allergik reaksiyalar yoki jigar, buyrak faoliyatining buzilishi.
Jarayon va jarrohlik aralashuvlari natijasida:
Operatsiya davomida nerv yoki qon tomir jarohati, asab tizimi muammolari, infeksiya rivojlanishi yoki jarrohlik asoratlari.
Diagnostik protseduralar oqibatida kelib chiqadigan kasalliklar:
Misol uchun, rentgen nurlanishining zararli ta’siri yoki biopsyadan keyingi infeksiya.
Laboratoriya natijalarini noto‘g‘ri talqin qilish yoki noto‘g‘ri davolash natijasida kelib chiqadigan holatlar.

Yatrogen kasalliklarning sabablari:

Shifokor va tibbiyot xodimlarining xatolari (noto‘g‘ri tashxis qo‘yish, noto‘g‘ri davo usullarini qo‘llash).
Dori-darmonlarni noto‘g‘ri miqdorda yoki muddatda qabul qilish.
Bemorning tibbiy ko‘rsatmalarga rioya qilmasligi.
Tibbiy muassasalarda gigiyenik sharoitlarning buzilishi.
Texnik uskunalarning noto‘g‘ri ishlashi yoki yangilanishi.

Yatrogen kasalliklarning oldini olish:

Dori-darmonlarni faqat shifokor ko‘rsatmasi bilan qabul qilish.
Shifokorlar va tibbiyot xodimlarining malaka oshirish ishlari.
Diagnostika va davolash jarayonlarida ehtiyotkorlik va zamonaviy standartlarga rioya qilish.
Bemorlarga to‘g‘ri maʼlumot berish va ularni davolanish tartibiga qatʼiy rioya qilishga o‘rgatish.
Gigiyena va sterilizatsiya qoidalariga amal qilish.

Xulosa:

Yatrogen kasalliklar inson salomatligi uchun jiddiy xavf tug‘dirishi mumkinligi sababli, tibbiy amaliyotda ehtiyotkorlik, malakali ish olib borish va profilaktika choralari alohida ahamiyat kasb etadi. Har bir bemor tibbiy ko‘rsatmalarga qatʼiy rioya qilishi va shifokor bilan to‘g‘ri va ochiq muloqotda bo‘lishi zarur.