Vegetativ organlar

Vegetativ organlar (oʻsimliklarda) — yuksak oʻsimliklarning oziqlanishi va tashqi muhit bilan moddalar almashinuvini taʼminlaydigan qism. Vegetativ koʻpayish vazifasini bajaradi. Asosiy Vegetativ organlarga barg va poyali novda hamda ildiz kiradi. Barg fotosintez, ildiz suv va mineral moddalarni shimib olish vazifasini bajaradi. Evolyutsiya jarayonida V. o. oʻsimliklar quruqlikka chiqishi bilan tuzilishining mukammallashuvi tufayli paydo boʻlgan. Tuban koʻp hujayrali % Oʻsimliklar (suv oʻtla-ri) va zamburugʻlarning vegetativ tanasi (tallomi) birmuncha sodda va bir xilda tuzilgan boʻlib, organlarga boʻlinmaydi (ipsimon va ayrim plastinkasimon suv oʻtlari, zamburugʻlar mitselleysi). Koʻpchilik yirik yashil va qoʻngʻir suv oʻtlarining tashqi koʻrinishi yuksak oʻsimliklar organlariga oʻxshaydi, yaʼni bargsimon, poyasimon yoki iddizsimon boʻladi, lekin toʻqima tuzilishiga ega boʻlmagan qismlarga boʻlinadi. Hayvonlarda V. o. ga baʼzan nafas olish, hazm qilish, ayirish va b. organlar kiritiladi (yana q. Generativ organlar).

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Vegetativ organlar — o‘simliklarning hayotiy faoliyatini ta’minlovchi, modda almashinuvi, o‘sish va rivojlanishga xizmat qiluvchi asosiy organlardir. Ular ko‘payishga bevosita aloqador bo‘lmagan, ya’ni jinsiy organlar emas. Vegetativ organlarga ildiz, poyabzal (tanada) va barglar kiradi. Bu organlar o‘simlikning oziq moddalarni yig‘ishi, suvni so‘rib olish, nafas olish, fotosintez va modda tashish kabi muhim vazifalarni bajaradi.

Ildiz (radix)
Ildiz o‘simlikni tuproqqa mustahkam tutadi va suv hamda mineral moddalarni so‘rib olib, ularni o‘simlikning boshqa qismlariga yetkazadi. Ildizlar shakli va tuzilishi o‘simlik turiga qarab farq qiladi: o‘rta ildiz, tolali ildiz va tuproq ostidagi qo‘shimcha ildizlardan iborat bo‘lishi mumkin. Ildizda ildiz po‘stlog‘i, ildiz o‘sish nuqtasi, va ichki to‘qimalar mavjud. Bundan tashqari, ildizda nafas olish (gaz almashinuvi) jarayonlari ham amalga oshadi.
Poya (steblo, tanada)
Poya o‘simlikni vertikal holatda ushlab turuvchi suyanish vazifasini bajaradi. U suv va mineral moddalarni ildizdan barglarga yetkazadi, shuningdek, foydalanilgan oziq moddalarni ham barglardan boshqa organlarga tarqatadi. Poya tarkibi traxei, traxeiidal quvurlar, lentisel va o‘sish uzelleridan tashkil topgan. Poyaning shakli, qalinligi va balandligi o‘simlik turiga qarab juda farqlidir.
Barg (folium)
Barg asosiy fotosintez organi hisoblanadi. Bargda quyosh energiyasi yordamida karbonat angidrid va suvdan ozuqa moddalar — glyukoza hosil qilinadi. Shuningdek, bargda gaz almashinuvi uchun kichik teshikchalar — stomalar joylashgan. Bargning yuzasi katta bo‘lib, u quyosh nurini samarali qabul qilishga xizmat qiladi. Bargning shakli, o‘lchami va tuzilishi o‘simlik turiga qarab o‘zgaradi.

Xulosa qilib aytganda, vegetativ organlar o‘simlikning asosiy hayotiy jarayonlarini ta’minlaydi va uning o‘sishi, rivojlanishi uchun muhimdir. Ular yordamida o‘simlik nafaqat oziqlanadi, balki atrof-muhitga moslashadi va faoliyat yuritadi. Vegetativ organlardan boshqa organlar — jinsiy organlar yoki generativ organlar hisoblanadi, ular orqali o‘simlik ko‘payadi.