Vazopressin
Vazopressin (lotincha: vas — tomir va presso — bosaman), antidiuretik gormon — gipotalamusda hosil boʻladigan neyrogormon. Bu gormon gipofiz bezining orqa bo‘lagidan hosil bo‘ladi. Kimyoviy tabiatiga koʻra polipeptid. Tomirlarning silliq muskullariga taʼsir etlb, ularni toraytiradi va qon bosimini oshiradi, buyraklarning kanalchalarida suvning qayta soʻrilishini kuchaytirib shu tariqa siydik ajralishini kamaytiradi (antidiuretik taʼsir). Vazopressin gipotalamus oldingi yadrolarining neyrosekretor hujayralarida hosil boʻlib, nerv tolalari orqali gipofizga oʻtadi, undan qonga ajraladi. Vazopressin antidiuretik taʼsir koʻrsatganligi uchun umurtqali hayvonlar bilan odam organizmida suvtuz almashinuvini deyarli bir meʼyorda saklab turadi. Bu gormon yetishmaganda qandsiz diabet paydo boʻlishi mumkin. Tarkibida Vazopressin bor preparatlar gipofizning orqa boʻlagidan olinadi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Vazopressin — bu tanada tabiiy ravishda ishlab chiqariladigan gormon bo‘lib, uning asosiy vazifasi organizmning suv muvozanatini tartibga solishdir. Uning boshqa nomi — antidiuretik gormon (ADH). Vazopressin gipotalamusda hosil bo‘lib, gipofiz orqa bo‘lagidan qon tomirlariga chiqariladi.
Vazopressinning vazifalari:
- Suvni ushlab turish: Vazopressin buyraklarda suvning qayta so‘rilishini kuchaytiradi. Bu orqali organizm suv yo‘qotilishini kamaytiradi va qon hajmini normallashtiradi.
- Qon bosimini nazorat qilish: Vazopressin qon tomirlarini toraytirish xususiyatiga ega bo‘lib, bu qon bosimini oshirishga yordam beradi.
- Qon suyuqlik muvozanati: Vazopressin tanada suyuqlikning to‘g‘ri taqsimlanishini, elektrolitlar muvozanatini saqlashga yordam beradi.
Vazopressinning ishlab chiqarilishi va nazorati:
- Vazopressinning sintetikasi gipotalamusdagi neyronlarda sodir bo‘ladi.
- Gipofiz orqa bo‘lagi vazopressinni qon oqimiga chiqaradi.
- Vazopressinning chiqarilishi qonda suvning konsentratsiyasi (osmolyarligi) oshganda yoki qon bosimi pasayganda ko‘payadi.
Vazopressinning klinik ahamiyati:
- Diabet insipidus: Vazopressin yetishmovchiligi natijasida hosil bo‘ladigan kasallik. Bu kasallikda odam juda ko‘p miqdorda siydik chiqaradi va kuchli chanqoq sezadi.
- Sintetik vazopressin preparatlari: Ba'zi tibbiy holatlarda, masalan, qon ketishini to‘xtatishda, qon bosimini ko‘tarishda ishlatiladi.
- Skuamozan hujayrali shakllar va boshqa tibbiy holatlar: Vazopressin ba'zan diagnostika yoki terapiyada qo‘llaniladi.
Qisqacha:
Vazopressin organizmning suv va qon bosimi muvozanatini saqlashda muhim rol o‘ynaydigan gormondir va uning yetishmovchiligi yoki ko‘p ishlab chiqarilishi turli kasalliklarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun vazopressinning darajasi va faoliyati organizmning sog‘ligini ta'minlash uchun juda muhimdir.