Varaxran V
BAHROMGOʻR yoki Varaxran V(shohlik yillari 421 – 438) – Eronda xukm-ronlik qilgan sosoniylardan Yazdigar-dning oʻgʻli. Yaman podshohi Nuʼmon va uning oʻgʻli Munzir tarbiyasida oʻsgan. Yazdigard zulmidan bezor boʻlgan xalq u va-fot qilgandan soʻng Ardasher nasliga mansub Kisro (baʼzi manbalarda Hisrav, Xusrav)ni taxtga koʻtaradi. Bu voqeadan xabar topgan Baxrom lashkar tortib Eronga keladi. U otasining xatolarini takrorla-maslik va mamlakatda adolat, tinchlik oʻrnatishga oʻz aʼyonlari va xalq oldida kdeamyod qiladi. Anʼanaviy shartga muvo-fiq ikkita sherni oʻldirib, ular oʻrtasidagi tojni oladi va podshoxlik taxtiga oʻtiradi. Uning sevgan mashgʻuloti goʻr (qulon) ovi boʻlganligi uchun ham u Goʻr laqabini olgan. B. G. davrida Eronda zar-dushtishshk dinini mustahkamlash va keng yoyish maqsadida yangi-yangi otashkadalar kurildi. Nasturiylik (xristianlikdagi oqimlardan biri) qattiq taʼqib ostiga olindi. Bu harakat Eron-Vizantiya uru-shini keltirib chiqardi (423 – 424). Urushda Vizantiyaning gʻalabasi nasturiylikka qarshi qaratilgan siyosatni bir oz su-saytirdi. B. G. Turon bilan ham urush olib borgan. 5-asrning 30-yillarida Ozarbayjon va Xuroson sosoniylar davlatiga kushib olindi. B. G. shoir va bastakor-sozanda ham boʻlgan. U sosoniylar orasida birinchi boʻlib sheʼr va musika vaznini ijod etgan. Sharqning mashhur olti musika usuli (Shodiyona, Duyan, Axloqiy, Nanreziy, Ravona, Ulusiy)dan eng shoʻx va quvnogʻi – Shodiyonaning bastakori. Firdavsiyning "Shohnoma", Nizomiyning "Haft paykar", Hisrav Dehpaviytmt "Hasht bigʻisht" vaAlisher Shvoiynnng "Sabʼai say-yor" dostoshgarida B. G. adolatli shogʻ, ja-sur sarkarda, ayni vaqtda maishatparast, xudbin shaxs sifatida tasvirlangan. Maʼ-lumotlarga koʻra, B. G. 63 yil (baʼzi manbalarda 70 yil) umr koʻrgan. Yozma adabiyotda uiing shaxsi badiiy obraz darajasiga koʻtarilgan.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Varaxran V — Sasaniylar sulolasidan bo‘lgan podshoh. U milodiy 420-yillarda, aniqroq aytganda 420 yildan 438 yilgacha Eron va uning atrofidagi hududlarda hukmronlik qilgan. Varaxran V o‘z zamonasining qudratli sultonlaridan biri sifatida tanilgan. Uning hukmronligi davrida Sasaniylar davlati siyosiy va madaniy jihatdan muhim o‘zgarishlarga duch keldi.
Varaxran V hukmronligi davomida Rim bilan Sasaniylar o‘rtasidagi munosabatlar murakkablashdi. U Ko‘hni Sharqdagi savdo yo‘llarini rivojlantirishga katta e’tibor qaratdi, shuningdek, diniy sohada zardushtiylikni qo‘llab-quvvatladi. Uning saltanati davrida Sasaniylar imperiyasi iqtisodiy jihatdan yuqori darajada edi, biroq ichki siyosiy muammolar ham paydo bo‘lgan edi.
Varaxran V ning hukmronligi davomida arxitektura va san’at sohasida ham sezilarli yutuqlar bo‘lgan. U buyuk saroylar va ibodatxonalar bunyod etishga homiylik qilgan. Shuningdek, uning davrida sarkardalar va davlat arboblari o‘rtasida kuchli ierarxiya shakllangan edi.
Umuman olganda, Varaxran V Sasaniylar imperiyasining barqarorligi va kengayishiga katta hissa qo‘shgan hukmdor sifatida tarixda qolgan. Uning saltanati zamonaviy Eron va Markaziy Osiyo tarixining muhim davri sifatida qaraladi.