Vampoa shartnomasi

Vampoa shartnomasi (xitoycha: 黄埔条约;) Xitoyning Sin sulolasi va Fransiya Qirolligi o'rtasidagi savdo shartnomasi bo'lib, uni Siyin va Teodor de Lagrene 1844-yil 24-oktabrda L Archimède harbiy kemasida imzolagan. Bu ko'plab manbalar tomonidan teng bo'lmagan shartnoma hisoblanadi.

Shartlar

Xitoy Nankin shartnomasida va undan keyingi shartnomalarda Angliyaga berilgan imtiyozlarni Fransiya qirolligiga ham berishi kerak edi. Imtiyozlarga fransuz savdogarlari uchun beshta bandargoh ochilishi, Xitoydagi fransuz fuqarolarining ekstraterritorial imtiyozlari, Xitoy-Fransiya savdosiga qat'iy belgilangan tariflar va Fransiyaning Xitoyda konsullarni joylashtirish huquqi kiradi. Fransiya Xitoyda yuqoridagi huquqlarni olish orqali xalqaro savdodagi boshqa raqiblari oldida obroʻsini ham oshirmoqchi edi.

Xristianlikka toqat qilish

Fransiya tomoni avvalgi shartnomalar imzolanganda yetarlicha e'tibor qaratishni ham oʻz oldiga maqsad qilib oladi. Fransiya Bosh vaziri Fransua Gizo Lagrenega faqat Fransiya bilan tijorat shartnomasini muzokara qilish uchun mandat bergan bo'lsa-da, Lagrene 1724-yildan boshlab imperator Yonchjenning Xitoyda nasroniylikni taqiqlashini bekor qilishni ta'minlash orqali Fransiyaning xalqaro obro'sini oshirishni xohlaydi. Shunday qilib, Fransiya Shomdagi kabi Xitoy Fransiya katoliklarning protektoratiga aylanishi mumkin edi. Siyin bilan uzoq davom etgan muzokaralardan so'ng, ularning ko'p qismini Lagrene o'zining tarjimoni Kalleriga ishonib topshirdi., imperator Daoguan 1846-yil fevral oyida Xitoyda nasroniylik amaliyotini qonuniylashtirgan farmon chiqardi. Bu farmon asosida xristion missionerlari Xitoyda bemalol oʻz targʻibotlarini amalga oshirishlari mumkin boʻldi. Bu esa Yevropa mamlakatlari uchun mustamlakachilik gʻoyalarini mahalliy aholi orasida targʻib qilib borish uchun yana bir imkoniyat yaratib bergan edi.

Yana qarang

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Vampoa shartnomasi — bu 1924-yilda Amerika Qo‘shma Shtatlari va Yaponiya o‘rtasida imzolangan iqtisodiy-siyosiy kelishuvdir. Ushbu shartnoma o‘z nomini Vashington shahridagi Vampoa mehmonxonasidan olgan, chunki unda imzolash jarayoni aynan shu joyda bo‘lib o‘tgan. Vampoa shartnomasining asosiy maqsadi dengiz qurollari bo‘yicha cheklovlar kiritish va Tinch okeani mintaqasida harbiy va iqtisodiy muvozanatni ta’minlash edi.

Vampoa shartnomasining asosiy bandlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

Dengiz qurollari cheklovlari: Amerika, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Frantsiya va Italiya o‘rtasida dengiz flotlarini cheklash bo‘yicha kvotalar belgilanadi. Yaponiyaning dengiz kuchlari AQSh va Buyuk Britaniyaga nisbatan ma’lum bir foizda cheklangan.
Tinch okeani mintaqasida xavfsizlik va barqarorlik: Shartnoma tomonlari Tinch okeani mintaqasida o‘zaro hurmat va xavfsizlikni ta’minlashga kelishib olishadi, harbiy harakatlarni cheklashga va mintaqaga do‘stona munosabatlarni saqlashga intilishadi.
Iqtisodiy hamkorlik: Vampoa shartnomasi mamlakatlar o‘rtasida iqtisodiy aloqalarni kuchaytirishni, savdoni rag‘batlantirishni va mintaqaviy rivojlanishni ta’minlashni maqsad qilgan.

Vampoa shartnomasi ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni normallashtirishga va mintaqaviy qulaylikni oshirishga xizmat qilgan bo‘lsa-da, uning ba’zi tomonlari vaqt o‘tishi bilan tanqidga uchradi. Masalan, dengiz qurollari kvotalarining notengligi Yaponiya tomonidan norozilik bilan qabul qilingani va bu kelajakdagi siyosiy mojaro va harbiy ziddiyatlarga sabab bo‘ldi.

Umuman olganda, Vampoa shartnomasi 1920-yillarda Tinch okeani mintaqasida tinchlikni saqlash va harbiy raqobatni cheklashga qaratilgan muhim xalqaro hujjatlardan biri hisoblanadi.