Uyqu paralichi
Uyqu falaji uyqu va uygʻoqlik orasida sodir boʻladigan oʻtish holati boʻlib, mushaklar atoniyasi (holsizligi) bilan xarakterlanadi. Uyqu falaji odatda normal holdir, u kishining tushida qilayotgan harakatlarini uxlab yotgan joyida qilmasligini taʼminlaydi. Biroq baʼzan odam keskin uygʻonsa uyqu falaji hali oʻtib ketmagan boʻlishi va natijada kishi oʻzini oʻta holsiz, qimirlashga va ovoz chiqarishga kuchi yetmaydigandek his qilishi mumkin. Buzilgan uyqu falajiga narkolepsiya, bosh ogʻrigʻi, depressiya va apnoe (havo yetishmasligi) sabab boʻlishi mumkin; biroq u izolatsiyalangan holatda ham roʻy berishi kuzatilgan. Tez-tez qaytariluvchi uyqu falaji buzilishi holatlarida tibbiy muassasalarga murojaat qilish tavsiya etiladi.
Manbalar
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Uyqu paralich — bu uyqu vaqtida yoki uyg‘onish paytida tana mushaklarining vaqtinchalik harakatsizlanishi holatidir. Bu holat odatda bir necha soniyadan bir necha daqiqagacha davom etadi va odam o‘z atrofini idrok eta olsa-da, harakat qila olmaydi yoki gapira olmaydi.
Uyqu paralichining sabablari
Uyqu paralich asosan tezuyqu (REM) uyqu bosqichida yuzaga keladi. REM bosqichida miyamiz juda faollashadi, lekin tana mushaklari vaqtincha "o‘chiriladi", bu holat odamning uxlash paytida harakat qilmasligi uchun kerak bo‘ladi. Ammo ba’zan uyqu paralich REM bosqichidan uyg‘onish yoki REM bosqichiga kirish vaqtida yuzaga keladi.
Quyidagi omillar uyqu paralichiga olib kelishi mumkin:
- Uyqusizlik vaqti
- Stress va xavotir
- Uyqu rejimining buzilishi
- Uyquda notekis nafas olish (masalan, uyqu apnesi)
- Ba’zan ba’zi dorilar yoki ruhiy kasalliklar
Uyqu paralichning belgilari
- Tanani harakatga keltira olmaslik
- Gapira olmaslik yoki faqat jim turish
- Nafas olish qiyinlashishi yoki tananing og‘irlig'i hissi
- Ko‘pincha qo‘rquv yoki vahimaga o‘xshash hissiyot
- Tez-tez chayqash yoki hajmli tovushlarning eshitilishi (halusinatsiyalar)
Uyqu paralich paytida nima qilish kerak?
Uyqu paralich paytida ko‘pincha hech qanday jiddiy xavf yo‘q, lekin bu juda qo‘rqinchli bo‘lishi mumkin.
- Tinimsiz chuqur nafas olishga harakat qilish
- Ko‘zlarni harakatlantirishga harakat qilish
- Ohista bosh yoki qo‘l harakatlarini boshlashga harakat qilish
- Stress va qo‘rquvni kamaytirishga e’tibor berish
Uyqu paralichni oldini olish uchun nima qilish lozim?
- Tana vaznini me’yorida saqlash
- Har kuni muntazam uyqu rejimini kuzatish
- Xavotir va stressni kamaytirish uchun dam olish va meditatsiya qilish
- Katta ovqatdan so‘ng yotmaslik
- Uyqu gigienasiga rioya qilish (qulay sharoit yaratish, telefon va kompyuterni yotishdan oldin ishlatmaslik)
Agar uyqu paralich texnik ravishda ko‘p vaqt davom etib, hayot sifatiga jiddiy ta’sir qilsa, vrachga murojaat qilishni tavsiya qilinadi.
Xulosa
Uyqu paralich — bu uyqu tizimining normal hodisasidir, ammo ko‘p uchrasa yoki hayotingizga salbiy ta’sir qilsa, buni e’tibordan qochirmaslik kerak. Sog‘lom uyqu tartibini yaratish, stressni kamaytirish va professional yordam olish ushbu muammoning oldini olishda yordam beradi.