Urducha

Urdu (Mahalliy ravishda Lashkari nomi bilan tanilgan)— Pokistonning ingliz tili bilan bir qatorda rasmiy va Hindistonning Konstitutsiyada tan olingan 15 ta asosiy adabiy tilidan biri. Genetik va tuzilish jihatidan hindiy tiliga oʻxshaydi. Hindevropa tillari oilasining hindoriy tillari guruhiga mansub. Pokistonda, asosan, yirik shaharlar (Karochi, Ravalpindi, Lohur, Islomobod va boshqalar), Hindistonda esa UttarPradesh, Bihar, Maharashtra, AndhraPradesh shtatlaridagi musulmon aholi gaplashadi. Soʻzlashuvchilar soni Hindistonda 30 mln.dan ortiq, Pokistonda 20 mln. ga yaqin kishi (20-asrning 90-yillari). Dehli atrofidagi khari boʻli deb ataladigan lahjalar asosida tashkil topgan. Shular asosida 13—14-asrlardamillatlararo ogʻzaki muomala tili — hindistoniy (hindaviy) shakllangan. Mazkur tilning Dakan (Janubiy Hindiston) dagi shakli dakhiniy ("janubiy") deb nom olgan. Hindistoniyning avval rexta, keyinchalik U. deb atalgan adabiy shakliga, uning leksikasiga fors tili kuchli taʼsir oʻtkazgan. Hozirgi U. 19-asr boshlarida asosan shakllanib boʻlgan. U hindiy tilitsan alifbosi va leksikasi bilan farq qiladi. U. bir qancha yangi belgilar qoʻshilgan arab alifbosiga asoslangan yozuvdan foydalanadi. 1947-yildan keyin U. ikkala davlatda turli sharoitlarda rivojlandi. Shu sababli Pokiston urdusida leksikaning boyish manbai, asosan, arab va fors tillari boʻlsa, Hindiston urdusida hindiy (sanskrit) tilidir. U. bilan hindiy orasida ayrim fonetik va grammatik farklar ham bor. Hindistonda U. ning hindiy tili bilan yaqinlashish alomatlari koʻrinmokda. A. Ibrohimovning "Urduchaoʻzbekcha mushtarak soʻzlar lugʻat"i (1998) Toshkentda, T. Xolmirzayevning "Urduchaoʻzbekcha lugʻat"i (2003) Islomobodda nashr etilgan.

Adabiyot

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Albatta! Quyida o‘zbek tilida urdu tiliga oid uzunroq ma’lumot beraman.

Urdu tili haqida ma’lumot

Urdu tili – Janubiy Osiyoda, xususan Pokiston va Hindistonning ayrim hududlarida keng tarqalgan til bo‘lib, o‘zining boy madaniy va adabiy merosi bilan ajralib turadi. Urdu tili hind-avropa tillari oilasiga mansub bo‘lib, hind-iraniy (hind-aro) guruhiga kiradi. Uning grammatikasi asosan hind tillariga o‘xshash, lekin so‘z boyligi va lahjasida arab va fors tillaridan juda ko‘p ta’sirlar mavjud.

Tarixi

Urdu tili dastlab 6-7 asrlarda hind xalqlari va turkiy, fors va arab aholi aralashishi natijasida shakllangan. Bu tilning asosiy rivojlanish manbasi sifatida Dehlidagi shaharlar, ayniqsa, 16-18-asrlarda Mog‘ul davlati hukmronligi davrida paydo bo‘lgan madaniy muhit xizmat qilgan. O‘zining she’riy va badiiy an’analari bilan mashhurdir.

Yozuv tizimi

Urdu tili arab yozuvi asosida yaratilgan husnixat (nastaliq) uslubida yoziladi. Bu yozuv o‘ngdan chapga tomon yoziladi va arab alifbosi bilan bog‘liq bo‘lib, 38 harfdan iborat. Arab yozuvini o‘zlashtirgan bo‘lishiga qaramay, urdu tiliga xos tovushlarni ifodalash uchun qo‘shimcha harflar kiritilgan. Bu esa uni fors va arab tillaridan farqlantiradi.

Madaniy ahamiyati

Urdu tili nafaqat xursandchilik va madaniyat vositasi, balki diniy matnlar, ilmiy ishlar va siyosiy sohadagi muloqot tili sifatida ham keng qo‘llaniladi. Urdu she’riyati – G’afur G‘ulom, Mir Taqi Mir, Allama Iqbol, Faiz Ahmad Faiz kabi buyuk shoirlarning asarlari bilan dunyo miqyosida tanilgan.

Zamonaviy holati

Hozirgi kunda urdu tili pokistonliklarning davlat tili sifatida qabul qilingan bo‘lib, Hindistonning ayrim shtatlarida rasmiy yoki targ‘ib til sifatida qo‘llanilmoqda. Unda kino, televideniye, radio va internet orqali turli xil sohalarda faol foydalanilmoqda.

Agar urdu tilini o‘rganish uchun qo‘shimcha ma’lumotlar yoki tarjimalar kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin!