Unitar davlat
Unitar davlat — davlat tuzilishi shakli; bunda davlat hududi tarkibida, federatsiyadan farqli ravishda, federativ birliklar (shtatlar, yerlar) boʻlmaydi, balki u maʼmuriy-hududiy birliklar (tumanlar, viloyatlar, kantonlar va hokazo)ga boʻlingan boʻladi. Mazkur mustaqil qismlar davlat suvereniteta alomatlariga ega emas. Bunday davlatda oliy organlarning yagona tizimi hamda yagona qonunchilik (Konstitutsiya, fuqarolik, oliy davlat xrkimiyati) buladi. Barcha unitar davlatlarga xos bulgan markazlashtirish turli shakllarda va turli darajada namoyon bulishi mumkin. Baʼzi mamlakatlarda mahalliy organlar umuman boʻlmaydi va maʼmuriyhududiy boʻlinmalar markaziy hokimiyat vakillari tomonidan boshqariladi. Boshqa davlatlarda mahalliy organlar tashkil etiladi-yu, lekin ular (bevosita yoki bilvosita) markaziy hokimiyat nazorati ostida buladi. Markaziy hokimiyat mahalliy organlar ustidan nazoratning qanday turini amalga oshirishiga qarab, Unitar davlatlar markazlashgan va markazlashmaganga bulinadi. Markazlashgan Unitar davlatda mahalliy organlarning markazga buysunishi markazdan tayinlanadigan mansabdor shaxslar orqali amalga oshiriladi. Markazlashmagan Unitar davlatda mahalliy organlar markaziy organlardan mustaqil ravishda shakllantiriladi, shuning uchun ular oʻrtasidagi huquqiy munosabatlar markazlashmagan asoslarda oʻrnatiladi. Unitar davlat tarkibida davlat belgilari mavjud milliy hududiy tuzilmalar ham boʻlishi mumkin, masalan, muxtor viloyat, muxtor respublika. Oʻzbekiston unitar davlat xisoblanadi.
Unitar respublikalar va unitar qirolliklar roʻyxati
Unitar respublikalar
Yana q.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Unitar davlat — bu siyosiy-huquqiy tizim bo‘lib, unda davlat hokimiyati markaziy hukumat tomonidan mustahkam nazorat qilinadi va barcha hududiy bo‘linmalar (viloyatlar, tumanlar, shaharlar) uning bo‘linmalari sifatida faoliyat yuritadi. Unitar davlatlarda hududiy boshqaruv organlari mustaqil siyosiy hokimiyatga ega emas, ular markaziy hukumatning vakillari hisoblanadi.
Unitar davlatning asosiy xususiyatlari:
- Markazlashgan hokimiyat: Davlat hokimiyati yagona markaziy organlar tomonidan amalga oshiriladi. Markaziy hukumat hududiy bo‘linmalardan ko‘ra ustunroq mavqega ega.
- Qonunlarning bir xilligi: Barcha hududlarda bir hil qonunlar amal qiladi, hududlar o‘rtasida umumiy qonuniy tartib bir xil bo‘ladi.
- Hududiy bo‘linmalarning markazga bo‘ysunishi: Viloyatlar, tumanlar yoki boshqa hududiy bo‘linmalar mustaqil siyosiy yoki huquqiy vakolatlarga ega emaslar. Ular faqat markaziy hukumat tomonidan tayinlangan yoki tasdiqlangan rahbarlarga bo‘ysunadi.
- Mahalliy boshqaruv organlarining vakolatlari cheklangan: Ularning vazifasi faqat markaziy hokimiyat qarorlarini bajarishdan iborat bo‘ladi.
Unitar davlat va federal davlatning farqi
- Unitar davlatda barcha hokimiyat markazlashgan va hududiy bo‘linmalar davlat hokimiyatining qismidir, mustaqil emas.
- Federal davlatda esa hududiy birliklar (mintaqalar, respublikalar) o‘z konstitutsiyasi, hukumatlariga ega va markaziy hukumat bilan muayyan muvofiqlashtirilgan siyosat yuritadi.
Misollar
Unitar davlatlarga O‘zbekiston, Fransiya, Yaponya, Turkiya, Italiya kiradi. Ular markazlashgan boshqaruv tizimini qo‘llaydi va butun davlat hududida bir xil qonunlar amal qiladi.
Afzalliklari va kamchiliklari:
- Afzalliklari: Boshqaruv tizimi soddaroq, markaziy hukumat qarorlari tez qabul qilinadi va bir xil qonunlar butun hududda amal qiladi.
- Kamchiliklari: Hududlar o‘zining o‘ziga xos siyosiy, iqtisodiy ehtiyojlarini qondirishda tez-tez qiyinchiliklarga duch keladi, hududiy boshqaruv organlarining mustaqilligi cheklangan bo‘ladi.
Umuman olganda, unitar davlat tizimi markazlashgan va yagona davlat hokimiyatini saqlab qolishga qaratilgan boshqaruv shaklidir.