Uchinchi dunyo
Uchinchi dunyo - XX asrning ikkinchi yarmining siyosiy atamasi, sovuq urushda bevosita ishtirok etmagan mustaqil davlatlarni anglatadi
Dastlab, bu ibora G'arb dunyosiga ("birinchi dunyo") yoki sovet blokiga ("ikkinchi dunyo") qo'shilmagan barcha davlatlarni anglatardi. Keyinchalik, bu atama rivojlanish darajasida zaif mamlakatlarga nisbatan qo'llanila boshlandi
Tarix
Zamonaviy ma'noda, bu atama birinchi marta 1952-yil 14-avgustda "L'Observateur" jurnalida fransuz olimi Alfred Sovining maqolasida ishlatilgan, ushbu maqolada u uchinchi dunyo davlatlarini an'anaviy jamiyatdagi uchinchi mulk bilan taqqoslagan. Dastlab, bu atama sovuq urush davrida g'arbiy dunyoga yoki sotsialistik mamlakatlarga tegishli bo'lmagan mamlakatlarga tegishli edi. Uchinchi dunyo rivojlangan davlatlar o'rtasidagi raqobat sahnasi edi.
1974-yildan beri maoistlar SSSRning" sotsial-imperializm" va "revizionizm "ni tanqid qilib, "uchinchi dunyo" bilan tanishdilar. 1959-yilda tashkil etilgan "Qo'shilmaslik harakati" uchinchi dunyo mamlakatlarini mustaqil xalqaro-siyosiy kuchga aylantirishga urinish edi.
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Uchinchi dunyo tushunchasi haqida
"Uchinchi dunyo" atamasi tarixda siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy kontekstda ishlatilgan bo‘lib, asosan Sovet Ittifoqi davrida keng tarqalgan. Bu tushuncha dunyoni siyosiy bloklarga bo‘lish jarayonida paydo bo‘lgan.
Tarixiy kontekst
XX asrning o‘rtalarida ikkita asosiy dunyo kuchi — Amerika Qo‘shma Shtatlari (sovrinli kapitalistik tizim) va Sovet Ittifoqi (kommunistik tizim) o‘rtasida sovuq urush va dunyoni taqsimlash jarayoni boshlandi. Shu davrda dunyo uchta blokga bo‘linadi:
- Birinchi dunyo — G‘arbiy davlatlar, kapitalistik tizimga ega va AQSh boshchiligidagi ittifoqchilar (masalan, Yevropa davlatlari, Yaponiya, Kanada va boshqalar).
- Ikkinchi dunyo — Sovet Ittifoqi va undan keyingi kommunistik tizimli davlatlar (masalan, Sovet Ittifoqi, Sharqiy Yevropa davlatlari, Xitoy va boshqalar).
- Uchinchi dunyo — sanoat rivojlanmagan, ko‘pincha mustaqil yoki yarim mustaqil davlatlar, ko‘p hollarda Afrika, Osiyo va Lotin Amerikasi mamlakatlari. Ular siyosiy-ideologik jihatdan har ikkala blokdan ham mustaqil yoki o‘z yo‘lini qidirayotgan mamlakatlar sifatida qaralgan.
Uchinchi dunyo davlatlarining xususiyatlari
- Sanoat kam rivojlangan: Aksariyat davlatlarda sanoat bazasi yetarli emas, iqtisodiyot qishloq xo‘jaligiga tayangan.
- Iqtisodiy qiyinchiliklar: Ular rivojlanish uchun zarur infratuzilma, moliyaviy resurslar va texnologik imkoniyatlardan yetishmaydi.
- Mustaqillik va taraqqiyot ulushi: Ko‘plab davlatlar XX asrda mustaqillikka erishgan bo‘lib, o‘z taraqqiyot yo‘lini qidirishmoqda.
- Siyosiy beqarorlik: Ba’zi mamlakatlarda siyosiy beqarorlik, urushlar va ichki ziddiyatlar tez-tez yuz beradi.
Zamonaviy nuqtai nazar
Bugungi kunda "uchinchi dunyo" atamasi biroz eskirgan va ba’zan ham noo‘rin tushuniladi, chunki dunyo siyosati va iqtisodiy holati ancha o‘zgargan. Shu bilan birga, rivojlanayotgan mamlakatlar, kam daromadli davlatlar yoki rivojlanayotgan iqtisodiyotlar atamasi o‘rnida ishlatilmoqda. Masalan, Jahon Banki mamlakatlarni daromad darajasi bo‘yicha toifalaydi: yuqori daromadli, o‘rta daromadli va past daromadli mamlakatlar.
Xulosa
"Uchinchi dunyo" tushunchasi XX asrning o‘rtalarida dunyoni bloklarga bo‘lish jarayonida yaratilgan bo‘lib, iqtisodiy va siyosiy jihatdan rivojlanmagan, ko‘pincha mustaqil bo‘lgan davlatlar uchun ishlatilgan. Zamonaviy davrda esa "rivojlanayotgan mamlakatlar" degan tushuncha yanada ma’nodor va aniqroq hisoblanadi.