Tyrkisk
Turk tili (Turkcha: Türkçe) — soʻzlashuvchisi eng koʻp bolgan turkiy til. Turk tilida gaplashuvchilar asosan Turkiyada yashashadi. Shimoliy Kipr, Iroq, Bolgariya, Yunoniston, Ozarbayjon, Turkmaniston, Eron, Oʻzbekiston, Olmoniya, Niderlandlar kabi davlatlarida ham turk tilida gaplashuvchilar bor.
Turk tili — turkiy tillarpgm biri. Asosan, Turkiyada, shuningdek, Iroq, Suriya, Eron, Ruminiya, Bolgariya, Gretsiya, Rossiya, Germaniya, Niderlandiya, Fransiya, Kipr oroli, Makedoniya va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. Turkiya Respublikasining va Kipr Respublikasining (grek tili bilan birga) rasmiy tili hisoblanadi. Oʻtgan asr oxirlarida soʻzlashuvchilarning umumiy soni 55 mln. ga yakin (Turkiyaning oʻzida 50 mln. dan ortiq) kishini tashkil etgan. Dialektal jihatdan Turkiyada Sharqdagi, ayniqsa, Anatoliya shim.sharqidagi mintaqa ozarbayjon tiliga oʻxshashlik belgilari bilan ajralib turadi. Anatoliyaning boshqa qismi hamda sharqiy frakiya shevalari, shuningdek, boshqa mamlakatlardagi Turk tili lahjalari oʻzaro unchalik farq qilmaydi.
Turk tilining fonetik oʻziga xosliklari: soʻz boshidagi va oʻrtasidagi j undoshining qarindosh turkiy tillardagi boshqa oʻxshash tovushlarga toʻgʻri kelishi, soʻz boshidagi rv, td, kg jarangeizlari va jaranglilarining farqlanishi va singarmonizmning mavjudligi, bir qancha soʻzlarda portlovchi v oʻrniga sirgʻaluvchi v undoshining kelishi; boshqa turkiy tillardagi "vo1" feʼlining "ol" tarzida qoʻllanishi va boshqa Morfologik belgilaridan mis shaklli sifatdoshning qipchoq va boshqa bir qancha turkiy tillardagi gan shaklli sifatdosh bilan vazifadoshligi; dik shaklli qad. harakat nomi va uog shaklli aniq hozirgi zamon feʼlining faol qoʻllanishi va boshqa ni koʻrsatish mumkin.
Adabiy Turk tili hozirgi shaklida 19-asr oʻrtalaridan shakllana boshlaydi. Bu davrda oʻrta asr adabiy tili (eski turk yoki usmonli turk tili) arabcha, forscha elementlarga boy boʻlgan. 20-asrning 20-yillaridagi islohotlardan soʻng adabiy til umumxalq soʻzlashuv tili bilan yaqinlashdi. Eski Turk tili ning arab yozuvida bitilgan yodgorliklari 13-asrdan boshlab mavjud. Dastlabki yodgorliklarda sharqiy turkiy (qoraxoniyuygʻur) adabiy tilining sezilarli taʼsiri bor. Hozirgi yozuvi 1929-yildan lotin grafikasi asosida.
Grammatikasi
Kelishiklar
Turk tilida 6 ta kelishik bor.
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Tyrkisk — bu turkiy xalqlarga mansub bo‘lgan tillarning umumiy nomi. Tyrkisk so‘zi ko‘pincha turk tilini anglatadi, ammo undan tashqari Turkiya hududida va boshqa ko‘plab mamlakatlarda turli dialekt va tillar mavjud. Turkiy tillar oilasiga kiruvchi til sifatida, tyrkisk tilining o‘ta boy tarixi va madaniyati mavjud.
Turkiy tillar oilasi markaziy Osiyo, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Turkmaniston, Turkiya va boshqa mintaqalarda tarqalgan. Tyrkisk tilining eng mashhur vakili albatta Turkiya turk tilidir. Bu til turkiy tillar ichida eng ko‘plab so‘zlovchilarga ega bo‘lib, rasmiy til sifatida xizmat qiladi.
Turkiy tillar grammatika jihatidan agglutinativ til hisoblanadi, ya’ni so‘z shakllari turli qo‘shimchalar orqali hosil qilinadi. Bu tillarda so‘z tartibi erkinroq bo‘lishi mumkin, lekin odatda asosiy tartib subyekt-obyekt-predikat shaklida bo‘ladi.
Turkiy tillarida so‘z birlashmasi, morfologiya, fonetika va leksika bo‘yicha katta farqlar mavjud. Masalan, turkcha, o‘zbekcha, qozoqcha, qirg‘izcha tillari o‘rtasida ba’zi so‘zlar va talaffuz jihatidan farqlar mavjud bo‘lsa-da, ular umumiy tarixi va qonuniyatlari bilan bir-biriga o‘xshashdir.
Xulosa qilib aytganda, tyrkisk turkiy tillar oilasining muhim qismi bo‘lib, turk tilining umumiy nomi sifatida chop etiladi va turli hududlarda turli shakllarda mavjud. Turk tilining boy madaniy merosi va xalqaro ahamiyati uni o‘rganishni qiziqarli va foydali qiladi.