Tuyamo`yin Suv Ombori
Tuyamoʻyin suv ombori - Amudaryoning quyi oqimidagi Tuyamoʻyin tor darasida qurilgan yirik gidrotexnika inshooti. Daryo suvini irrigatsiya va energetika maqsadlarida mavsumiy rostlash uchun xizmat qiladi. Gidrouzel qurilishi 1970-yildan boshlangan. 1978-yilda 1navbati va 1983-yilda toʻliq ishga tushirilgan. Umumiy hajmi 7800 mln. m³. Suv ombori 4 ta — 1 ta oʻzanli va chap sohildagi tabiiy chuqurliklarda barpo etilgan, suv uzatilib toʻldiriladigan 3 ta ombordan (Kaparas, Sultonsanjar, Qoʻshbuloq) iborat. Gidrouzel Amudaryoning chap va oʻng sohillariga suv chiqarishni taʼminlaydi. Tuyamoʻyin suv omborio. toʻgʻonlari suvni damlab, satxini kutarilishga olib keladi. Bunda yuqori va pastki byeflardagi eng katga farq 18–24 m ga yetib boradi. Sultonsanjar pastligini suv bilan tuddirish uchun Tuyamoʻyin gidrouzelidan gʻarb tomonga qarab 2,5 km uzunlikda sarfi 50 m³/sek boʻlgan kanal qurilgan. Tuyamoʻyin suv omborio. Tuyamoʻyin GʻESning barqaror ishlashini taʼminlaydi. Amudaryodan Tuyamoʻyin suv omborio.ga har yili oqib keladigan 200 mln.t loyqaoqiziqlarni chiqarib yuboradigan inshootlar barpo etilgan.
Oʻng qirgʻoqda kema qatnovini taʼminlovchi 18x80 m oʻlchamdagi shlyuz qurilgan, uning yuk oʻtkazish qobiliyati 535 mingt ni tashkil etadi. Tuyamoʻyin suv omborio.ning qurilishi bilan Xorazm viloyati, Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumani hamda Turkmanistonning Toshhovuz viloyatida yangi yerlarni oʻzlashtirish, sugʻoriladigan yerlarning suv taʼminotini yaxshilash imkoniyati yaratiddi. Gidrouzel zonasida daryoning oʻng qirgʻogʻida Paxtaarna, Qozoqyob, Beshtom, Nayman va Qizilqalʼa, chap qirgʻogʻida Toshsoqa, Qilichniyozboy, Qipchoq-Boʻzsuv, Xorazm viloyatida Pitnakarna, Urgancharna va boshqa kanallarga suv chiqargichlar barpo etilgan.
Ziyomiddin Artukmetov.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Tuyamo‘yin Suv Ombori – bu O‘zbekistonning Farg‘ona vodiysida joylashgan sun’iy suv ombori bo‘lib, asosan sug‘orish va ichimlik suvi ta’minoti maqsadida qurilgan. U Farg‘ona viloyatidagi eng muhim suv obektlaridan biri bo‘lib, mintaqadagi qishloq xo‘jaligi faoliyatining rivojlanishida katta ahamiyatga ega.
Tarixi va maqsadi
Tuyamo‘yin Suv Ombori daryo suvlari to‘planib, ularni boshqarish va saqlash uchun tashkil etilgan. Ombor asosan qishloq xo‘jaligining sug‘orish ehtiyojlarini qondirish uchun ishlatiladi. Shu bilan birga, u suvni boshqarish orqali hududda sug‘orish mavsumining davomiyligini uzaytiradi va suv taqchilligini kamaytiradi.
Geografik joylashuvi
Tuyamo‘yin Suv Ombori Farg‘ona vodiysining markaziy hududida joylashgan bo‘lib, u yerning geografik va iqlim sharoitlariga moslab qurilgan. Omborning joylashuvi sug‘oriladigan yerlarga yaqin bo‘lib, suvni yetkazib berishda samaradorlikni oshiradi.
Konstruktsiyasi va texnik ko‘rsatkichlari
Tuzilishi ko‘p bosqichli bo‘lib, katta hajmda suv saqlash imkonini beradi. Omborning hajmi va suv saqlash sig‘imi yillik sug‘orish ehtiyojlarini qoplaydi. Damlarning mustahkamligi va suv oqimini boshqarish tizimi sug‘orish tizimini samarali qilishga yordam beradi.
Ahamiyati
- Qishloq xo‘jaligi rivojlanishi: Suv ombori orqali sug‘orish tizimi yaxshilanib, ekin maydonlari o‘sadi.
- Ichimlik suvi ta’minoti: Ba’zi hududlarda ichimlik suvi manbai sifatida ham foydalaniladi.
- Atrof-muhitni muhofaza qilish: Suv ombori mintaqadagi suv resurslarini tejash va boshqarishda muhim rol o‘ynaydi.
- Iqtisodiy ahamiyati: Sug‘orish orqali qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ko‘payishi mahalliy iqtisodiyotning mustahkamlanishiga olib keladi.
Muammolar va istiqbollar
Bugungi kunda suv omborining ayrim infratuzilmasi yangilanishni talab qilmoqda. Shuningdek, suv resurslarining samarali boshqarilishi, atrof-muhitga zarar yetkazmaslik masalalari dolzarb hisoblanadi. Kelajakda omborni zamonaviylashtirish va suvni yanada tejash texnologiyalarini joriy etish rejalashtirilgan.
Xulosa
Tuyamo‘yin Suv Ombori Farg‘ona vodiysida qishloq xo‘jaligi va aholi ehtiyojlari uchun muhim suv manbai sifatida xizmat qilmoqda. U mintaqaning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida katta rol o‘ynab, suv ta’minotining barqarorligi uchun asosiy infratuzilmalardan biri hisoblanadi.