TUYABO’YINLAR

TUYABO’YINLAR (Raphidioptera) — to’r qanotli hasharotlar turkumi. 100 turi ma’lum. Shimoliy yarim sharda tarqalgan. Tanasi 15-20 millimetr. Qanoti tiniq. Oldingi ko’krak bo’g’imi cho’zilib, tuya bo’yniga o’xshab qayrilgan (nomi shundan). Tuxumini nam o’rmonlarda po’stloq, quruq o’rmonlarda esa barg to’shamalari ostiga qo’yadi. Lichinkalari daraxtlar po’stlog’i yoriklarida va po’stloq ostida yashaydi. Hasharotlar qurtlari, tengsiz ipak qurtlari, po’stloqxo’r qo’ng’izlar, shiralar tuxumlarini eb, o’rmonchilikka foyda keltiradi. Tuyabo’yinlar g’umbagi harakatchan.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Tuyabo’yinlar (bo’yin tugunlari) — bu bo’yinning old yuzasida, bo’yin sohasida joylashgan limfatik tugunlar majmuasi bo‘lib, tana immun tizimining muhim qismi hisoblanadi. Ular limfa suyuqligini to‘playdi, mikroblar, viruslar va boshqa zararli moddalarga qarshi kurashishda ishtirok etadi.

Tuzilishi va joylashuvi

Tuyabo’yinlar bo‘yinning old va yon tomonlarida, shuningdek, qulog‘ osti va jag‘ osti sohalarida joylashgan bo‘lib, bir nechta guruhlarga bo‘linadi:

Yuz oldi limfa tugunlari (Submentallar)
Jag‘ osti limfa tugunlari (Submandibulyar)
Bo‘yin oldi limfa tugunlari (Cervikal)
Bo‘yin yon limfa tugunlari

Har bir tugun limfa suyuqligini filtrlash vazifasini bajaradi, unda limfositlar (oq qon hujayralari) mavjud bo‘lib, ular tashqi patogenlarga qarshi immun javobini ta’minlaydi.

Vazifalari

Organizmda mikroorganizmlarni ushlab qolish va ularni yo‘q qilish.
Zararli moddalarning organizmga keng tarqalishini oldini olish.
Immun tizimining faollashishida ishtirok etish.
Limfa suyuqligini to‘plash va qayta ishlash.

Kasalliklari

Tuyabo’yinlarda limfa tugunlarining kattalashishi (limfadenopatiya) ko‘p hollarda infektsiyalar bilan bog‘liq bo‘ladi, masalan, sifatida:

Yuqumli kasalliklar (tonsillit, faranjit, gripp, yiringli infeksiyalar)
Limfadenit (limfa tugunining yallig‘lanishi)
Limfoma (limfa tugunlarining saratoni)
Metastatik jarayonlar (boshqa organlardan saraton hujayralarining limfa tugunlariga tarqalishi)

Tashxis va davolash

Bo’yin tugunlari kattalashsa yoki og‘riq bilan birga bo‘lsa, shifokorga murojaat qilish zarur. Diagnostika uchun:

Fizik tekshiruv
Ultrasonografiya
Qon tahlillari
Biopsiya (zarur hollarda)

Davolash sababga qarab belgilanadi — infektsiyalar bo‘lsa, antibiotiklar beriladi, yallig‘lanish davolandi, saraton holatlarida esa onkologik terapiya qo‘llaniladi.

Xulosa

Tuyabo’yinlar immun tizimining muhim organizmlaridan biri sifatida tana himoyasida katta rol o‘ynaydi. Ularning holatini muntazam tekshirish va kasallik belgilari paydo bo‘lsa, vaqtida tibbiy yordam olish zarur.