Turunj,torondj




Turunj soʻzi eski oʻzbek tilida fors-tojik tilidan oʻzlashgan boʻlib, u limon, apelsinlar oilasiga kiruvchi yoqimli hidli, hushtam, suvli meva nomini aytaydi. Qadimgi yozma manbalarda uchramaydi. Alisher Navoiy asarlarida:
Ey chuchuk jonim sening shirin labing,
Mevai jonim turunji gʻabgʻabing.
(Gʻaroyib us-Sigʻar , 359)

Etimoni



Soʻzning etimoni haqida hech maʼlumot yoʻq. Eski tojik tilida turunj, hozirgi tojik tilida turunj (nok), fors tilida ترنج (torondj) tarzida qoʻllanadi. Turkiy tillarda ishlatilmaydi. Bu soʻz haqida „Gʻiyos ul-lugʻat“da keng maʼlumot berilgan. Hozirgi fors tilida rang bildiruvchi(torondji) — (toʻq sariq, zargʻaldoq rangli) soʻzi borki, u turunj soʻzi bilan bir xil asosdan boʻlishi kerak. Bundan tashqari, fors-tojik tilidagi turup-turp soʻzi bilan turunj soʻzlarida qandaydir yaqinlik borga oʻxshaydi. Chunki fors-tojik tilida tar soʻzi mevaning tozaligini, yangiligini ifodalashda qatnashadi. Yana tarmeva soʻzi ham bor. Shuning uchun ham bu soʻzlar asosini tar morfemasi tashkil qilgan boʻlishi kerak (tarunj, tarup-tarip).

Manbalar




uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

“Turunj” va “torondj” so‘zlari o‘zbek tilida quyidagi tushunchalarni anglatadi:

  1. Turunj
    Turunj - bu O‘rta Osiyo, ayniqsa O‘zbekistonda mashhur bo‘lgan tsitrus mevasining nomi. Turunj mevasining rangi sariq yoki zich yashil, ta'mi nordon va biroz achchiqroq bo‘ladi. Turunj limonga o‘xshash bo‘lib, ko‘pincha shifobaxsh xususiyatlari uchun ishlatiladi. U nafaqat iste’mol uchun balki dorivor maqsadlarda ham qo‘llaniladi, masalan, oshqozon-ichak kasalliklariga qarshi, organizmni mustahkamlashda yordam beradi. Turunj mevasi ko‘pincha murabbo, shirinliklar, shuningdek, damlamalar tayyorlash uchun ishlatiladi.

  2. Torondj
    Torondj so‘zi - klassik fors va o‘zbek adabiyotida turunjga o‘xshash, lekin ancha katta bo‘lgan tsitrus mevasining nomi sifatida ishlatiladi. Torondj — eski nomi bo‘lib, ayrim manbalarda undan hozirda turunj sifatida foydalaniladi. Shuningdek, torondj so‘zi ba’zan “tuneyj” yoki “toranj” deb ham atalib, u ham nordon, achchiq nordon tsitrus turiga kiradi. Uning pishgan mevasi ko‘kargan sariq rangda bo‘ladi va ko‘proq dorivor va ta’m uchun yoqimli oldini olish vositasi sifatida qadrlanadi.

Umuman olganda, turunj va torondj o‘xshash, lekin torondj so‘zi ko‘proq tarixiy yoki adabiy manbalarda keladigan atama hisoblanadi. Hozirgi zamonda turunj mehasi kundalik hayotda kengroq ishlatiladi.

Agar sizga bu mavzuda yanada chuqurroq yoki aniqroq ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin.



Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj
Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish

Uzpedia.uz