Turkiya Prezidentlari roʻyxati



Turkiya Respublikasi Prezidenti (turkcha: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı) — Turkiya Respublikasi davlat rahbari hisoblanadi. Turkiya Respublikasining birinchi Prezidenti Mustafo Kamol Otaturk hisoblanadi.

Kamol Otaturk 1923-yil Prezidentlik lavozimiga kirishgan. Amaldagi Turkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erdogʻan hisoblanadi. Erdogʻan bu lavozimga 2014-yilda kirishgan.

Tarixi


1923-yil 24-iyulda Lozanna shartnomasi imzolanishi va Turkiya Buyuk Millat Majlisi tomonidan xalqaro tan olinishi ortidan 1923-yil 29-oktabrda Usmonlilar imperiyasining vorisi boʻlgan Mustafo Kamol Turkiya Respublikasi tashkil etilganligi eʼlon qilgan. Shu kuni Buyuk Millat Majlisi raisi Mustafo Kamol Posho uning Prezidenti etib saylandi. 1924-yil 3-martda Usmonli xalifaligi tugatilgan.

1950-yildan 2018-yilning 9-iyuliga qadar Prezident lavozimi asosan tantanali xarakterga ega bo‘lib, Prezident Turkiya Respublikasi vakili bo‘lib, turk millatining birligining ramzi hisoblangan. Prezident Konstitutsiyaning amalga oshirilishini va boshqa davlat organlarining uyg‘un hamkorligini taʼminlaydi. 2017-yilda boʻlib oʻtgan referendumda Turkiya Konstitutsiyasiga 18 ta oʻzgartirish kiritilgan, ular orasida parlament boshqaruv shaklidan prezidentlik respublikasiga oʻtish va Bosh vazir lavozimini toʻgʻridan-toʻgʻri hukumat bilan respublika Prezidentiga boʻysunishini bekor qilish koʻzda tutilgan. Konstitutsiyaning 101-106-moddalarida nomzodlarga qo‘yiladigan talablar, saylanish tartibi, Prezidentning vazifa va mas’uliyati belgilab qo‘yilgan. Ilgari Prezident Turkiya parlamenti aʼzolari tomonidan saylangan. 2007-yilgi Konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgartirishdan soʻng, u fuqarolar tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri ovoz berish orqali saylanishi belgilab qoʻyilgan (birinchi toʻgʻridan-toʻgʻri saylovlar 2014-yilda boʻlib oʻtgan). Prezident qonun ijodkorligi faoliyatida faol ishtirok etish imkoniyatiga ega boʻlib, parlament tomonidan qabul qilingan qonun loyihalarini qayta ko‘rib chiqish uchun yuborish, qonun loyihalarini muhokamaga qo‘yish, Konstitutsiyaga o‘zgartirishlar kiritish bo‘yicha referendum o‘tkazish tashabbusi bilan chiqish, farmonlar chiqarish (bular Konstitutsiyada belgilangan hollarda, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda) vakolatlariga ega. Ammo bularning barchasi avvalo mamlakat Bosh vaziri va tegishli vazirlar tomonidan tasdiqlanishi kerak boʻladi. Prezident parlament aʼzolari umumiy sonining kamida 1/3 qismining taklifi va ularning umumiy sonining kamida 3/4 qismi qarori bilan davlatga xiyonat qilgani uchun lavozimidan chetlatilishi mumkin.

Manbalar



uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Turkiya Respublikasi Prezidentlari roʻyxati (1923-yildan hozirgi kungacha):

  1. Mustafo Kamol Atatürk (1923–1938)
    Turkiya Respublikasining birinchi prezidenti, mamlakatni zamonaviylashtirish va islohotlar olib borishda katta hissa qoʻshgan.

  2. İsmet İnönü (1938–1950)
    Ikkinchi prezident, Ikkinchi Jahon urushi davrida Turkiyaning neytral siyosatini boshqargan.

  3. Celâl Bayar (1950–1960)
    U demokratik partiyani bosqichda boshqargan, 1960 yildagi harbiy inqilob natijasida lavozimidan chetlatilgan.

  4. Cemal Gürsel (1961–1966)
    1960 yilgi harbiy inqilobdan keyin prezident bo‘lgan.

  5. Cevdet Sunay (1966–1973)
    Harbiy sohadagi tajribaga ega boʻlgan va siyosiy barqarorlikni taʼminlashga harakat qilgan.

  6. Fahri Korutürk (1973–1980)
    Diplomatik ishlar bilan shugʻullangan eski dengiz admirali.

  7. Kenan Evren (1982–1989)
    1980 yilgi harbiy to‘ntarish yetakchisi va keyinchalik prezident.

  8. Turgut Özal (1989–1993)
    Iqtisodiy islohotlarni amalga oshirgan va iqtisodiy o‘sishga katta hissa qo‘shgan.

  9. Süleyman Demirel (1993–2000)
    Ko‘p bor bosh vazir bo‘lgan va siyosiy tajribaga ega rahbar.

  10. Ahmet Necdet Sezer (2000–2007)
    Sud tizimidan kelib chiqqan, konstitutsiyani himoya qilishga alohida eʼtibor qaratgan.

  11. Abdullah Gül (2007–2014)
    Adliya vaziri va bosh vazir lavozimlarida ham ishlagan, Turkiyada siyosiy barqarorlik uchun xizmat qilgan.

  12. Recep Tayyip Erdoğan (2014–hozirgi vaqt)
    Avval bosh vazir, keyinchalik birinchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri prezident sifatida saylangan. Turkiyada siyosiy islohotlar va kuchli prezidentlik institutini rivojlantirgan.

Agar qo‘shimcha maʼlumot kerak bo‘lsa, ayting!



Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj
Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish

Uzpedia.uz