Turk (turklar)
Turklar — xalq. Turkiyaning asosiy aholisi (50 mln kishi). Umumiy soni 53,3 mln kishi (1990-yillar oʻrtalari). Turk tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Turklar antropologik jihatdan janubiy yevropeoid irqning Oʻrta dengiz guruhiga mansub. Etnik jihatdan Turklar 2 asosiy qism: X — XIII asrlarda saljuqiylar va moʻgʻullar istilosi davrida Oʻrta Osiyo va Erondan Kichik Osiyoga koʻchib kelgan koʻchmanchi turk chorvador qabilalari (asosan, oʻgʻuzlar va turkmanlar) va mahalliy (Kichik osiyolik) aholidan tarkib topgan. Turklarning bir qismi (uzlar va bijanaklar) Bolqon yarim oroli orqali Kichik Osiyoga kirib kelgan.
Turklar mahalliy aholi (yunon, arman, gruzin va hokazo) bilan aralashib, ularning bir qismini oʻziga singdirib oldi, ularning xoʻjaligi va madaniyatining juda koʻp belgilarini oʻzlashtirdi. Etnogenezida, shuningdek, arab, kurd, janubiy slavyan, rumin, alban va boshqa elementlar ham qatnashgan. XIV— XVI asrlarda Turklar Bolqon yarim oroli va Kiprni egallaganlar. Turk xalqi taxminan XV asrda tarkib topdi. Turklar tarkibida yarim koʻchmanchi etnografik guruhlar: yuruklar, turkmanlar, taxtajlar, abdallar va hokazo bor. Yarim koʻchmanchilar oʻtroqlashib, Turklar tarkibiga singib bormoqda. Hozirgi Turklarning koʻpchiligi (65%) qishloq xoʻjaligida (dehqonchilik va chorvachilik), milliondan ziyodi sanoatda band.
Turklar — Kichik Osiyo yarim orolida yashaydigan turkiy millat. Turklarning asosiy qismi Turkiya hududida istiqomat qiladi, shuningdek Olmoniya (2.8 mil3.5 million kishi), Bolgariya (750 ming-1 milion kishi, Niderlandiya (400 ming kishi), Farangiston (500 ming kishi), Maqduna (110 ming), Yunoniston (100 ming), Kipr (280.000) singari oʻlkalarda yashayotgan turklarni uchratish mumkin.
Tili
Turk tili (turkcha) Oltoy tillar oilasining Turkiy tillar boʻlimi Oʻgʻuz guruhiga mansubdir. Zamonaviy Turk tili Gagauz tiliga juda yaqindir. Bazʼi qismlari Ozarbaidjoncha, Turkmanchaga ham oʻxshaydi. Turkchaning Arab imlosidagi, Lotin imlosidagi yozuvlarini uchratish mumkin. Mustaqillikdan soʻng hukumat Arab imlosidandan Lotin alifbosiga oʻtishga qaror berdi va hozirgi kunga kelib toʻliq lotinlashtirilgan.
Din
Arablar kelguniga qadar Turklar Tangritanlik dinlariga sigʻinar edilar. Milodiy 8-asrlardan boshlab turklar Islom dinini qabul qila boshladilar. Ayni paytda Turklar, Islom dinining Sunniylik mazhabidadir.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Turklar yoki turk xalqi — Markaziy Osiyo, Sharqiy Yevropa va Yaqin Sharq hududida yashovchi turkiy tilli xalqdir. Turklarning tarixiy ildizlari ming yilliklarga borib taqaladi va ular ko‘plab turkiy qabilalarning manbai hisoblanadi.
Tarixiy Asoslar
Turk xalqi qadimda Markaziy Osiyoda, ayniqsa hozirgi Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston, O‘zbekiston, va Qozog‘iston hududlarida yashagan. 6-asrda Göktürk imperiyasi turklar tomonidan asos solingan birinchi mustaqil davlatlardan hisoblanadi. Bu davlat orqali turk xalqining o‘z milliy identifikatsiyasi va madaniyati shakllandi.
Til va Madaniyat
Turklar turk tillarining bir qismidir va ularning til oilasi keng bo‘lib, unda turli lahjalar va dialektlar mavjud. Turk tili turkiy tillarning eng keng tarqalgan tillaridan biridir. Turk xalqining an’anaviy madaniyatida musiqa, raqs, adabiyot va san’at juda muhim o‘rin tutadi. Turkiy xalqlarning ko‘plab folklor asarlari va qo‘shiqlari mavjud bo‘lib, ular xalq tarixini va qadriyatlarini aks ettiradi.
Turklarning Tarqalishi
Turk xalqi Sharqda Xitoydan, G‘arbda Sharqiy Yevropagacha bo‘lgan keng hududda tarqalgan. Bugungi kunda asosiy turk xalqlari sifatida turklar (Turkiya Respublikasi aholisi), ozarbayjonliklar, qozog‘lar, qirg‘izlar, o‘zbeklar, turkmanlar va boshqa kichikroq turkiy guruhlar mavjud.
Turk xalqi va davlatlari
Tarix davomida turklar ko‘plab davlat va imperiyalar tuzishgan, jumladan:
- Göktürk imperiyasi (6-asr)
- Hazar davlati
- Seljuklar imperiyasi
- Usmonli imperiyasi (1299–1922)
- Hozirgi Turkiya Respublikasi
Bu davlatlar turk tarixining ajralmas qismi bo‘lib, ularning madaniy va siyosiy merosi hozirgi turk dunyosida chuqur iz qoldirgan.
Xulosa
Turklar — ming yillik tarixga ega, boy madaniyatli va turli davlatlar tuzgan millat. Ularning tarixi, til va madaniyati zamonaviy turkiy davlatlar va xalqlar uchun muhim asos bo‘lib qolmoqda. Turkiy tillar va madaniyatlar bir-biriga yaqinligi turklar o‘rtasida kuchli aloqalarni mustahkamlab, ularni dunyo sahnasida tanilgan xalq sifatida namoyon qiladi.