Tuhfayi shohiy
Tuhfayi shohiy — nomli tarixiy asar, muallifi XIX asr tarixchisi Mirzo Abdulazim Somiy Boʻstoniydir.
Tarixi
Mirzo Somiyning ilmiy adabiy merosida uning „Tuhfayi shohiy“ (Shohga atalgan tuhfa) tarixiy asari alohida o‘rin tutadi. Ayniqsa, „Tuhfayi shohiy“ o‘zining mufassalligi va faktik materiallarga boyligi bilan ajralib turadi. „Tuhfayi shohiy“ asari hijriy 1316 (1898—1899) — 1320-yillar (1902—1903)da yozilgan. Asar fors-tojik tilida yozilgan bo‘lib, ashtarxoniy Subhonqulixon (1680—1702) hukmronligining so‘nggi yillaridan to XIX asr oxirigacha bo‘lgan davrni qamrab olgan. Asarda, Buxoro amirligi bekliklaridagi ahvol va ularning markaziy hokimiyat bilan munosabatlari, Rossiya qo‘shinlarining Turkiston o‘lkasi, xususan, Buxoro amirligini istilo etishi va mahalliy aholining istilochilarga qarshi kurashlari nihoyatda keng yoritilganki, boshqa biror mahalliy manbada bu qadar batafsil maʼlumot uchramaydi. Abdulazim Somiy Amir Muzaffarning Shahrisabz, Kitob va Hisori Shodmon bekliklariga qilgan yurishlarida „yozuvchi“ (navisanda) Rus-Buxoro urushida „voqealarni kuzatuvchi“ (vaqoyenigor) sifatida bevosita ishtirok etib, bo‘lib o‘tgan voqealarni o‘z ko‘rgan-kechirganlari asosida bayon qilgan. 1866—1868-yillar davomida Buxoro amirligining Sirdaryodan to Samarqandgacha bo‘lgan hududlari ruslar tomonidan bosib olingach, otasi amir Muzaffarning istilochilar bilan murosa yo‘lini tutayotganidan norozi bo‘lgan valiahd Abdumalik to‘ra Shahrisabz bilan Kitob bekliklarining madadiga tayanib, ham otasiga, ham istilochilarga qarshi kurashga bel bog‘laydi. Asarda ushbu kurash tafsilotlari keng yoritilgan. Yana shuni qayd etish lozimki, „Tuhfayi shohiy“ maʼlum maʼnoda rasmiy tarix bo‘lganligi bois muallif Abdumalik to‘ra faoliyatini salbiy baholaydi. „Tuhfayi shohiy“ning O‘zR FA Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar jamg‘armasida 2091 raqam ostida saqlanayotgan nusxasi ham mavjud.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Tuhfayi Shohiy — o‘zbek adabiyotining muhim asarlaridan biri bo‘lib, XII asrda yashab ijod qilgan fors shoiri Hafiz Xo‘ja tomonidan yozilgan. Ushbu asar tasavvufiy mavzuda bo‘lib, unda inson ruhiy va axloqiy kamolga yetish yo‘li haqida fikrlar bayon etiladi.
Asarning mazmuni va ahamiyati:
"Tuhfayi Shohiy" — shohiy (shohratli yodgorlik) degan ma'noni bildiruvchi, masnaviy janrida yozilgan o‘lkan asar. Unda hayotning mazmuni, insonning ichki dunyosi, ma’naviy o‘sish, nafs tarbiyasi, Xudoga muhabbat va tasavvufiy haqiqatlar ochib beriladi. Asarda ko‘plab hikmatli nasihatlar, misollar va hikoyatlar mavjud bo‘lib, ular o‘quvchining o‘zligini anglab, yaxshilik sari intilishiga yordam beradi.
Muallifi haqida:
Hafiz Xo‘ja (to‘liq ismi Shamsiddin Hafiz Xo‘ja) — Movarounnahrda yashagan va ijod qilgan mashhur tasavvuf shoirlaridan biridir. Uning asarlari o‘zbek tasavvuf adabiyotining rivojlanishida muhim rol o‘ynagan. Tuhfayi shohiy uning eng taniqli asarlaridan biri bo‘lib, o‘zbek tilida keng tarqalgan.
Asarning ta’siri:
"Tuhfayi Shohiy" asri o‘zbek xalqining ma’naviy tarbiyasida, adabiyot va falsafa sohalarida katta ta’sir ko‘rsatgan. Bu asar o‘zbek tilida yozilgan tasavvufiy she'riyatning durdonalaridan hisoblanadi. U asrlar davomida o‘quvchilar va mutafakkirlar tomonidan o‘rganilgan, tafsir va tahlillar qilinib kelinmoqda.
Xulosa:
"Tuhfayi Shohiy" o‘zbek tasavvufiy adabiyotining muhim yodgorligi bo‘lib, inson ruhiyati va axloqiy yuksalishi haqida chuqur tafakkurga chorlaydi. Ushbu asarni o‘rganish orqali inson o‘zining ichki dunyosini anglab, hayotda haqiqiy ma’no va maqsad topishi mumkin.