Tug‘ma kasalliklar

Tugʻma kasalliklar - embrion taraqqiyotining buzilishidan paydo boʻladigan kasallik, nuqsonlar. Tugʻma kasalliklarda organizm, ayrim organlar tuzilishi va funksiyasi butunlay yoki qisman buziladi. Bu, asosan, homila rivojlanishida ona organizmiga zararli har xil omillar taʼsirida kelib chiqadi.

Irsiy omillar taʼsirida otaona jinsiy hujayralari yetilishi (meyoz) va otaona yoshiga qarab jinsiy hujayralardagi xromosoma apparati buziladi. Irsiy omillarga jinsiy xususiyatlar (genom)ga ionlovchi nurlar va kimyoviy moddalar taʼsirida yuz beruvchi mutatsion jarayon (qarang Mutatsiya) ham kiradi. Otaonaning yoshi ulgʻaygan sari Tugʻma kasalliklar bilan tugʻiluvchi bolalar soni ham koʻpayib boradi.

Embrion taraqqiyotiga fizik (ionlovchi nurlar, mexanik va termik taʼsirlar), kimyoviy (gormonal mutanosiblik, sifatsiz ovqatlanish, teratogen zaharlar) va biologik (virus, bakteriya, sodda hayvonlar, gelmintlar) omillar bevosita taʼsir etadi. Homila rivojlanayotgan vaqtda onadagi ruhiy taʼsirlanish qam organizmda endokrin sistema (ichki sekretsiya bezlari sistemasi) funksiyasining buzilishiga olib keladi.

Tugʻma kasalliklar natijasida ayrim organ yoki sistemalarning chala, baʼzan, toʻla rivojlanmasligi, mas., qoʻl va oyoqning butunlay yoki qisman rivojlanmasligi (ageneziya, aplaziya, gipogeneziya, gipoplaziya), organ va sistemalarning odatdagidan kuchlirok, rivojlanishi, mas., odam terisida shox modda taraqqiy qilishi (giperplaziya, gipergeneziya); organlar sonining koʻpayishi yoki kamayishi (mas., qoʻl va oyoq barmoqlarining koʻp boʻlishi — polidaktiliya); toq koʻzlilik (siklopiya); organning odatdagi joyidan boshqa tomonda joylashishi (mas., yurakning koʻkrak qafasit oʻngga, jigarning qorin boʻshligʻida chapga; taloqning esa oʻngda joylashishi va boshqalar) kuzatilishi mumkin.

Baʼzan, tugʻilgan bolalarning yuqori labida kemtik boʻladi yoki yuqori tanglayi rivojlanmay ochiq qoladi. Bu tugʻma kamchiliklar embrionga parazitlarning salbiy taʼsiri va irsiy xususiyatlardan kelib chiqadi. Tugʻma kamchiliklar ayrim organ va sistemalar rivojlanayotgan vaqtda hosil boʻlishi mumkin.

Koʻp tugʻma kamchiliklar egizaklarda simmetrik yoki asimmetrik holda boʻladi.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Tug‘ma kasalliklar — bu bolaning homiladorlik davrida homilada yuzaga keladigan va dunyoga kelganda mavjud boʻladigan salomatlik muammolari yoki nuqsonlardir. Tug‘ma so‘zi “tug‘ilish” yoki “tug‘ilgan vaqt” bilan bog‘liq bo‘lib, bu kasalliklar tug‘ilish paytida yoki undan oldin rivojlanadi.

Tug‘ma kasalliklarning sabablari

Tug‘ma nuqsonlar yoki kasalliklarning sabablariga quyidagilar kiradi:

Genetik omillar: ota-onalardan bolaning genlariga o‘tayotgan xatoli yoki o‘zgarishlar natijasida yuzaga keladi. Masalan, xromosoma kasalliklari (Down sindromi) yoki gen mutatsiyalari (sfenilketonuriya).
Atrof-muhit omillari: homiladorlik davomida ona organizmiga ta’sir qiluvchi zararli modda (masalan, alkogol, tamaki, dori-darmonlar) yoki virus infeksiyalari (masalan, rubella) tug‘ma kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin.
Tarkibiy muammolar: homila rivojlanishida yuzaga keladigan anatomik nuqsonlar, masalan, yurakning tug‘ma nuqsonlari, suyakka oid nuqsonlar va boshqalar.
Homiladorlikdagi kasalliklar: homiladorlik davrida ona kasalliklari (masalan, diabet) ham homila rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkin.

Tug‘ma kasalliklarning turlari

Tug‘ma kasalliklar keng ko‘lamli bo‘lib, ular quyidagi sohalarni qamrab oladi:

Jismoniy tug‘ma nuqsonlar: teri, bosh suyagi, yurak, o‘pkalar, buyraklar kabi organlarning tug‘ilishdagi nuqsonlari.
Genetik kasalliklar: xromosomal yoki genlarning o‘zgarishi sababli yuzaga keladigan kasalliklar.
Psixomotor rivojlanish nuqsonlari: miya yoki asab tizimining rivojlanishidagi muammolar natijasida yuzaga keladi.
Metabolik kasalliklar: moddalar almashinuvi buzilishi, masalan, fenilketonuriya, qalqonsimon bezning tug‘ma kamchiliklari.

Tug‘ma kasalliklarni oldini olish

Homiladorlikka tayyorgarlik ko‘rish: ona va ota sog‘ligini tekshirish.
Ona organizmiga zararli moddalar ta’sirini oldini olish: alkogol, tamaki, dorilardan voz kechish.
Homiladorlik davrida muntazam tibbiy ko‘riklar va tavsiyalarga rioya qilish.
Ona organizmidagi kasalliklarni vaqtida davolash va nazorat qilish.
Vitaminlar (ayniqsa, foliy kislotasi) qabul qilish orqali homilaning normal rivojlanishini ta’minlash.

Xulosa

Tug‘ma kasalliklar bolaning hayoti davomida jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, shuning uchun ularni oldini olish uchun ona va bola salomatligiga yetarlicha e’tibor qaratish zarur. Zamonaviy tibbiyot imkoniyatlari tufayli ko‘plab tug‘ma kasalliklar aniqlanib, davolanmoqda yoki og‘ir oqibatlari kamaytirilmoqda.