TO’LDIRUVCHI

TO’LDIRUVCHI (tilshunoslikda) — gapning ot yoki otlashgan so’z bilan ifodalanadigan, harakatning ob’ekti bo’lgan predmetni ko’rsatib, asosan kesimga bog’lanadigan bo’lagi. U o’zi bog’langan so’z (kesim)ga nisbatan grammatik tobe munosabatda bo’ladi. Boshqaruvchi so’zga bog’lanish xarakteriga ko’ra, To’ldiruvchi 2 xil bo’ladi; vositasiz To’ldiruvchi va vositali To’ldiruvchi Vositasiz To’ldiruvchi tushum kelishigidagi so’z bn ifodalanadi va harakat bevosita yo’naltirilgan ob’ektni ko’rsatadi, o’timli fe’l kesimga bog’lanib, kimni? nimani? qayerni? so’roklariga javob beradi. Qiyoslang: Vali akasini ko’rdi. Tushum kelishigi belgisiz ham qo’llanishi mumkin; Karim kitob sotib oldi. Vositali To’ldiruvchi jo’nalish, chiqish va o’rinpayt kelishiklaridagi so’zlar yoki ko’makchi olgan so’z bn ifodalanib, harakatholat bevosita yo’naltirilmagan ob’yektni anglatadi. Masalan: akamga shaxmat o’yini yoqadi; Bizdan do’stlarga salom deng; Karim ruchka bilan yozdi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

To’ldiruvchi — bu so‘z turli kontekstlarda turlicha ma’noga ega bo‘lishi mumkin, ammo umumiy holda u biror narsani to‘ldiruvchi, ya’ni bo‘sh joyni yoki yetishmayotgan qismini to‘ldirish uchun ishlatiladigan vosita yoki elementdir. Quyida “to’ldiruvchi” tushunchasining ayrim sohalardagi ma’nolari va qo‘llanilishiga oid ma’lumotlar keltirilgan:

1. Tilshunoslik (grammatika)da to’ldiruvchi

Tilshunoslikda to’ldiruvchi — bu gap tarkibida bosh so‘zning ma’nosini to‘ldiruvchi yoki aniqlovchi so‘z yoki so‘z birikmasi bo‘lib, gapning semantik structureini to‘ldiradi. To’ldiruvchilar jumlada ko‘proq tushuncha yoki tafsilot qo‘shadi. Masalan, fe’lning to’ldiruvchisi bo‘lishi mumkin:

U kitob o‘qiydi. (“kitob” – fe’lning to’ldiruvchisi)
Menga yordam kerak.

2. Kimyo va sanoatda to’ldiruvchi

Kimyo yoki sanoat sohasida to‘ldiruvchi — aralashmalarda asosiy moddani ko‘paytirish, hajmini oshirish yoki xarajatlarni kamaytirish uchun ishlatiladigan moddadir. Masalan, farmatsevtikada dori preparatlariga qo‘shiladigan to‘ldiruvchi moddalar dori dozasini aniqlash va ishlab chiqarishni osonlashtirishga yordam beradi.

Plastmassalarda — to‘ldiruvchi moddalar mahsulotning qattiqligini oshiradi.
Qurilishda — beton yoki boshqa materiallarga to‘ldiruvchi qo‘shilib, unga mustahkamlik beradi.

3. Matematika va kompyuter fanlarida to’ldiruvchi

Matematika va kompyuter fanlarida to’ldiruvchi kontseptsiya sifatida ishlatiladi:

Grafikalar yoki dasturlashda bo‘sh joylarni to‘ldirish uchun grafik obyektlar (rang, shakl) qo‘llanadi, bularga to’ldiruvchi deb aytiladi. Masalan, rasm chizishda figura yeri rang bilan qoplanadi.
Kodda yoki ma’lumotlarni saqlashda yo‘q bo‘shliqlarni to’ldirish uchun maxsus belgilar yoki ma’lumotlar qo‘shilishiga to’ldiruvchi deyiladi.

4. Kundalik hayotda

Zakazlarda, arizalarda, hujjatlarda bo‘sh qoldirilgan joylarni kerakli ma’lumot bilan to‘ldirish uchun ishlatiladigan bo‘lim yoki varaqlarga to‘ldiruvchi deyiladi.

Xulosa

“To’ldiruvchi” so‘zi kontekstga qarab so‘z grammatika elementidan tortib sanoat, kimyo va kundalik hayotdagi material yoki funksiyalarni ifodalovchi tushunchalargacha bo‘lishi mumkin. Har doim uning vazifasi — bo‘sh yoki yetishmayotgan narsani to‘ldirish, to‘liqroq qilishdan iborat.