TEZ AYTISH

TEZ AYTISH — o’zbek xalq og’zaki ijodining bir turi. Tez aytishda yanglishib ketish mumkin bo’lgan qofiyadosh so’zlardan tuzilgan jumlalar qo’llanadi. Unda muayyan tovushlar, ayniqsa, jarangli undoshlar takrorlanadi va so’zlar ritm, urg’ular bilan tez aytiladi. Masalan, Besh mis barkash, besh mis barkashning ichida besh ming mis barkash. Tez aytishda har bir tovush o’z o’rnida to’g’ri, ravon talaffuz etilishi shart. Tovushlar talaffuzida yanglishgan tomon (kishi) engilgan hisoblanadi. O’tmishda katta yoshdagi odamlar ham o’tirishlarda, to’ylarda Tez aytishda musobaqalashib, madaniy hordiq olganlar. Keyinchalik, asosan, bolalar repertuariga aylangan. Tez aytishlar bolalarning fikrlash qobiliyatini, so’z boyligini oshirishga va nutqining ravon bo’lishiga xizmat qiladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Tez aytish – bu tilni tez va ravon ishlatishni o‘rgatish usuli bo‘lib, ko‘pincha so‘zlar yoki gaplarni tezda takrorlash orqali amalga oshiriladi. Tez aytish tilni o‘rganish, talaffuzni yaxshilash va nutq madaniyatini oshirish uchun foydali.

Tez aytish mashqlari asosan sheva va talaffuz qiyin bo‘lgan so‘zlarni tez va aniq aytishga yo‘naltirilgan. Bu mashq nutq haqiqiy vaqtda ravonligini oshiradi, tilning moslashuvchanligini rivojlantiradi hamda nutq koordinatsiyasini yaxshilaydi. Xususan, bolalar uchun bu mashqlar gapirish madaniyatini shakllantirishda, til to‘siqlarini yengishda muhimdir.

Misol uchun, o‘zbek tilida mashhur tez aytishlar:

“Qariqari qarg‘ani qarg‘adi.”
“Oqtepa tog‘ida qoqhash, qashqiy qoqdi.”
“To‘rt qizning to‘rtta kitobi.”

Tez aytish mashqlarini bajarishda asta-sekinlik bilan boshlash, so'ngra asta-sekin tezlikni oshirish tavsiya etiladi. Shu tariqa talaffuz xatolari kamayadi va nutq aniqroq bo‘ladi.

Umuman olganda, tez aytish nutqni rivojlantirish, til ko‘nikmalarini oshirish va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nutq xatolarini tuzatishda samarali yordam beradi.