TAZKIRA

TAZKIRA (Arabcha — eslatmoq, zikr etmoq) — o’rta asr forsiy va turki y tillardagi adabiyotshunoslik janrlaridan biri. Keng ma’noda — tarix, tasavvuf, san’at sohasidagi voqea va shaxslar haqida esdalik ruhidagi asar, mas., “Tazkirat ulavliyo” (Farididdin Attor), “Tazkirai Muqimxoniy” (Muhammad Yusuf), “Tazkirai xattoton” (Rudakiy), “Tazkirai avliyoi turkiy” (Rushdiy) va b. Tor ma’noda — shoirlar hayoti va ijodi haqida ma’lumot, asarlaridan namunalar keltirib tuzilgan to’plam. Tazkirada bir necha asrda yashagan yoki muayyan davr shoirlarining hayoti va ijodi haqida turli tarzda ma’lumot beriladi. Shoirlarni qamrab olish jihatidan tarixiyzamonaviy va zamonaviy Tazkiraga bo’linadi. Tarixiy-zamonaviy Tazkirada bir necha asr davomida yashab ijod etgan shoirlar haqida (“Lubob ulalbob” — Avfiy, “Tazkirat ushshuaro” — Davlatshoh Samarqandiy va boshqalar), zamonaviy Tazkirada esa tuzuvchining zamondoshlari haqida (“Majolis unnafois”, “Tazkirat ushshuaro” — Mutribiy va boshqalar) bahs yuritiladi. Asarda shoirlar har xil uslubda — “abjad” tizimida, sulola va Arab alifbosi asosida, geografik uslubda, Tazkira tuzuvchi tomonidan shaxsan ko’rganlik, ijodiy muloqotda bo’lgan bo’lmaganlik asosida joylashtiriladi. Shoirlar haqidagi ma’lumotlar alohida kichik maqola — fiqradan iborat bo’ladi. Unda shoirning ismi, taxallusi, qaerdanligi, ijodi, she’rlaridan namunalar, tabiatidagi o’ziga xos xususiyati, qay darajada Shuhrat topganligi va boshqa she’riy yoki nasriy tarzda bayon etiladi. Ba’zan 2 tilda ma’lumot berish hollari ham uchraydi (“Majmuai shoiron”). Tazkiralar tuzuvchisining adabiy-estetik uslublari qaysi adabiy yo’nalishiga mansubligi jihatidan farklanadi. Sharq adabiyotshunosligida bizgacha yetib kelgan dastlabki Tazkirani Abu Mansur as-Saoyaibiy, o’zbek adabiyotida Alisher Navoiy yaratganlar. Adabiyot tarixini o’rganishda Tazkiralarning ahamiyati katta. Habib Abdunazar.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Tazkira — bu O‘zbekiston va boshqa ko‘plab davlatlarda fuqarolikni tasdiqlovchi rasmiy hujjatdir. Tazkira shaxsni identifikatsiya qiluvchi hujjatlar qatoriga kiradi va unda shaxs haqida asosiy ma'lumotlar yozilgan bo‘ladi. Tazkira ko‘pincha “shaxsni guvohlik beruvchi hujjat” yoki “pasport” sifatida ham ataladi.

Tazkira haqida batafsil ma’lumot:

Tazkiraning vazifasi: Tazkira shaxsni rasmiy ravishda tasdiqlash uchun ishlatiladi. U orqali fuqaroning ismi, familiyasi, otasining ismi (patronimik), tug‘ilgan sanasi, tug‘ilgan joyi, millati, dini va boshqa ma’lumotlar aniqlanadi. Shuningdek, tazkira orqali fuqarolik maqomi ham tasdiqlanadi.
Tazkira shakllari: O‘zbekistonda ko‘plab tazkira shakllari mavjud bo‘lib, ular orasida eng keng tarqalgani — fuqarolik tazkirasi (pasport hisoblanadi) va bolalar uchun beriladigan ichki pasport shaklidagi hujjatdir. Bundan tashqari, chet ellarga chiqqanda foydalaniladigan pasport turi ham mavjud.
Tazkirani berish tartibi: Tazkira olish uchun ariza beriladi. Arizani belgilangan tartibda, odatda, ichki ishlar organlari yoki pasport bo‘limlariga topshirish talab qilinadi. Ariza va kerakli hujjatlar tekshirilgandan so‘ng, shaxsga tazkira beriladi.
Tazkiraning muddati va almashtirilishi: Tazkira ma’lum muddatga berilishi mumkin, va bu muddat tugagach, uni yangilash yoki almashtirish lozim bo‘ladi. Kattalarga tazkira odatda 10 yil muddatga beriladi. Pasport eskirganida yoki undagi ma’lumotlarda o‘zgartirish kerak bo‘lsa, unga almashtiriladi.
Tazkira va boshqa hujjatlar: Tazkira fuqarolikni tasdiqlovchi eng asosiy hujjatlardan biri sifatida, turli muassasalar va tashkilotlarda talab qilinadi. Masalan, sayohatga chiqish, bank operatsiyalari, ishga joylashish yoki ta’lim muassasalariga qabul qilishda tazkira talab qilinadi.
Taziradan farqli ravishda: Tazkira so‘zi ba’zan diniy yoki sha’nli ma’nolarda ham qo‘llaniladi, masalan, islomiy adabiyotda “tazkira” biron kishining tafsilotlarini yozib olish uchun ishlatilishi mumkin. Ammo bu kontekstdagi tazkira bilan pasport sifatidagi hujjat farqlidir.

Umuman olganda, tazkira har bir fuqaro uchun hayotida muhim bo‘lgan rasmiy hujjat hisoblanadi va uni saqlash, vaqtida yangilash hamda yo‘qotmaslik har bir shaxsning zimmasida bo‘ladi.