TABIIY GEOGRAFIK O’LKA

TABIIY GEOGRAFIK O’LKA – tabiiy geografik rayonlashtirishning yirik birliklaridan. Tabiiy gegrafik o’lka yirik tabiiy hududiy majmua bo’lib, maydoni bir necha yuz ming kilometr kvadratdan million kilometr kvadratgacha bo’lishi mumkin. Tabiiy gegrafik o’lka ko’p hollarda makrorelef tuzilishi jihatidan yaxlit bo’lib, yer po’stining yirik morfostrukturasi (platforma, plita, qalkon, burmali o’lka)ga to’g’ri keladi. Masalan, Sharqiy Yevropa tekislik o’lkasi, O’rta Sibir yassitog’lik o’lkasi, O’rta Osiyo tekislik o’lkasi, O’rta Osiyo tog’li o’lkasi va hokazolar. Tabiiy gegrafik o’lkalarni aniqlashda orografik va morfostrukturaviy xususiyatlardan tashqari makroiqlim va atmosfera jarayonlarining makroregional xususiyatlari, kengliklar bo’ylab mintaqalanish kabi xususiyatlar ham e’tiborga olinadi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Tabiiy geografik o’lkalar haqida uzunroq ma’lumot

Tabiiy geografik o’lkalar — Yer yuzasining tabiiy geografik jihatdan o’ziga xos, yaxlit qismlari bo’lib, ularning har biri o’zining tabiiy sharoitlari, relyefi, iqlimi, tuproq turlari, o’simlik va hayvonot olami bilan farqlanadi. Bu o’lkalar inson faoliyatidan ko’ra ko’ra ko’proq tabiiy omillarga asoslanib ajratiladi va lekvalangan hududlarni anglatadi.

Tabiiy geografik o’lkalarni belgilovchi asosiy omillar:

Relyef
Relyef yer yuzasining ko’rinishini belgilovchi asosiy omil bo’lib, u tabiiy geografik o’lkalarni tashkil etishda muhim ahamiyatga ega. Tog’li, tekislik, cho’l, dasht kabi shakllar relyefga qarab ajratiladi. Masalan, tog’li hududlar va tekisliklar har doim turli tabiiy-geografik o’lkalar hisoblanadi.
Iqlim
Iqlim o’simliklar va hayvonlar hayoti, tuproq va suv resurslarining shakllanishiga bevosita ta’sir qiladi. Issiq va nam iqlim sharoitida o’rmon va jungelar mavjud bo’lsa, sovuq va quruq iqlim sharoitida esa tundra yoki cho’l hududlari yuzaga keladi.
Tuproq
Tuproq tabiiy geografik o’lkalarning asosiy jihati bo’lib, u yerning organizmlarga moslashuvi va oziq moddalarini taqdim etadi. Har bir o’lka o’ziga xos tuproq turiga ega bo’ladi, masalan, qora yer, podzolik tuproqlari, cho’l tuproqlari kabi.
O’simlik va hayvonot olami
Tabiiy o’lkalarni ajratishda o’simlik qoplamasi va hayvonot dunyosi juda muhimdir. Masalan, tashqi ko’rinishi, yashash joyi va ekologik tizimi bo’yicha o’rmon mintaqalari, tundra hududlari yoki cho’l zonalari farqlanadi.
Suv resurslari
Daryo, ko’l va boshqa suv omillari hududning tabiiy geografik holatini belgilashda rol o’ynaydi. Shu sababli, suv havzalari atrofi alohida tabiiy o’lkalar bo’lishi mumkin.

Tabiiy geografik o’lkalar turlari

Yer yuzasida ko’plab tabiiy geografik o’lkalar mavjud bo’lib, ularni asosan quyidagicha bo’lish mumkin:

Tog’lik o’lkalar (Hind tog’lari, Alp tog’lari va boshqalar)
Tekislik o’lkalar (Yevroosiyo temir tekisliklari, Amerika shimoliy tekisliklari)
Cho’l va yarim cho’l hududlar (Sahara cho’li, Kalahari, Gobi cho’li)
O’rmon va jungellar o’lkasi (Amazon o’rmonlari, Kongo jungellari)
Tundra va qutb zonasidagi o’lkalar (Arktika va Antarktika hududlari)

Tabiiy geografik o’lkalarning ahamiyati

Tabiiy resurslar manbai: Har bir tabiiy o’lka o’ziga xos tabiiy resurslar — suv, mineral, o’rmon mahsulotlari va boshqalarni ta’minlaydi.
Ekologik muvozanatni ta’minlash: Bu hududlardagi biologik xilma-xillik yer yuzasining ekologik barqarorligini saqlashga yordam beradi.
Qishloq xo’jaligi va boshqa inson faoliyatlari uchun sharoit yaratadi: Tuproq, iqlim va suv resurslari asosida qishloq xo’jalik yerlarini belgilashda muhim rol o’ynaydi.
Tabiiy hodisalarni o’rganish: Zilzilalar, ko’l-to’fonlar kabi hodisalar ko’pincha ma’lum tabiiy o’lkalar doirasida ro’y beradi.

Xulosa

Tabiiy geografik o’lkalar Yer yuzasining murakkab va o’ziga xos qismidir. Ular orqali inson o’z atrof-muhitini yaxshiroq tushunib, tabiatni muhofaza qilish va resurslardan oqilona foydalanish bo’yicha yanada samarali qarorlar qabul qilishi mumkin. Har bir o’lkaning o’ziga xos tabiiy sharoiti va tabiiy resurslari borligi insoniyat uchun katta ahamiyatga ega.