Sun'iy intellekt javobi:

SIMPATIK NERV SISTEMASI haqida uzunroq ma'lumot

Simpatik nerv sistemi — bu avtonom nerv sistemasining muhim qismi bo‘lib, u organizmning stress va favqulodda vaziyatlarga javobini boshqaradi. U inson va hayvonlarda asosan “jang yoki qoch” (fight or flight) reaktsiyasini tartibga solish uchun javobgar bo‘ladi. Bu sistema organizmni xavf- xatarga tayyorlashda, energiya zahiralarini faollashtirishda va shu orqali tezkor harakat qilish imkoniyatini yaratishda muhim rol o‘ynaydi.

Simpatik nerv sistemasining tuzilishi va faoliyati

Simpatik nerv sistemi orqa miya (medula spinalis)ning torakal va lumbal segmentlaridan boshlanadi. U yerda simpatik neyronlar joylashgan bo‘lib, ularning uzatuvchi tolalari simpatik gangliyalarga boradi. Bu gangliyalarda neyronlar o‘zaro sinaps qiladilar, shundan so‘ng postgangliyal asab tolalari maqsad a’zolarga, masalan yurak, o‘pka, jigar, qorindagi ichaklar, teri va boshqalar, yetib boradi.

Sympatik sistema ko‘p asab moddalari yordamida ishlaydi, eng muhimlari norepinefrin (noradrenalin) va epinefrin (adrenalin) hisoblanadi. Bu neyrotransmitterlar organizmdagi organlar faoliyatini tez va kuchli ravishda o‘zgartiradi.

Simpatik nerv sistemasining vazifalari

1. Qon aylanishini tezlashtirish: Simpatik sistem organizmda yurak urishini va qon bosimini oshiradi, shuning uchun ko‘proq kislorod va oziq moddalar mushaklarga yetib boradi.
2. O‘pkalar faoliyatini oshirish: Bronxlar kengayadi, shunda nafas olish osonlashadi va kislorod tanaga ko‘proq kiradi.
3. Qon tomirlarini toraytirish: Simpatik nervlar terining va ichki a’zolarning qon tomirlarini toraytirib, qon oqimini kamaytiradi; shu bilan birga mushaklarga qon oqimi ortadi.
4. Ichaklar faoliyatini sekinlashtirish: Ovqat hazm qilish jarayonini vaqtincha pasaytiradi, chunki bu vaziyatda organizm boshqa jarayonlarga ko‘proq energiya sarflashi kerak.
5. Energiya zahiralarini faollashtirish: Jigar va yog‘ to‘qimalaridan glukoza va yog‘ kislotalarini qon oqimiga chiqaradi, bu esa tezkor energiya manbai bo‘ladi.
6. Ter bezlarini faollashtirish: Ter ishlab chiqarishni ko‘paytiradi, bu organizmni sovutishga yordam beradi.

Simpatik va parasimpatik sistema

Simpatic nerv sistemasining aksariyat funksiyalari parasympatik nerv sistemasining faoliyati bilan muvozanatlashadi. Parasympatik sistema organizmni dam olish va tiklanish holatiga o‘tkazadi. U yurak urishini sekinlashtiradi, ovqat hazm qilishni rag‘batlantiradi, va organizmning energiya zahiralarini tiklashga yordam beradi. Ushbu ikki sistema o‘zaro muvozanatda ishlash orqali organizmning barcha funktsiyalarini samarali boshqaradi.

Xulosa

Simpatik nerv sistemi inson organizmining muhim va murakkab tizimi bo‘lib, u favqulodda vaziyatlarda tezkor javob qaytarish va organizmni xavf-xatarga tayyorlash imkonini beradi. Uning samarali ishlashi odamning sog‘lom hayot kechirishida va organizmning har qanday tashqi ta’sirlarga moslashuvchan javob berishida muhim ahamiyat kasb etadi.