Sha-rif

Nodir-uzlat , Mahjur, Sharif (taxalluslari; ismi Muhammad Sharif) (1743 — hozirgi Kosonsoy tumani — ?, taxminan Qoʻqon) — shoir va xattot. Kosonda oʻqib, savod chiqargan, kotiblik qilgan. Soʻng Qoʻqonga kelgan va shu yerda yashab kelgan. Nodira uni oʻz panohiga olib, saroyda xattot etib tayinlagan. Nodir-Uzlat turkiy va forsiyda ijod qilgan, gʻazal, masnaviy, ruboiy, muvashshax, tarjiʼband, taʼrix, oʻlan janrlarida 13 ming misradan koʻproq sheʼrlar hamda "Haft gulshan" dostonini (1824—25) yozgan. Lirikasi, asosan, ishqiy-falsafiy sheʼrlardan iborat. Xalq ogʻzaki ijodi bilan yozma adabiyot aloqalari uning oʻlanlarida yorqin aks etgan. Devon tuzgan. "Haft gulshan" dostoni Nodiraga bagʻishlangan. Asar 5842 misra — qamd, naʼt, chahor yor taʼrifi, shoir axvoli va dostonning yozilish sabablari bayoni (kirish) hamda 7 mustaqil sheʼriy hikoyadan iborat. Asarda malika Nodiraning mamlakat obodonchiligi va ilmfan rivojiga qoʻshgan hissasi, uning yuksak insoniy fazilatlari aks ettirilgan. Shuningdek, baxtli hayot va odil shoh gʻoyalari ilgari surilgan. Dostonda bosh mavzu — sevgi, sadoqat tasviri birinchi oʻrinda turadi. "Haft gulshan" hamda Devonning qoʻlyozma va toshbosma nusxalari Qoʻqon adabiyot muzeyi (inv. № 1462, 88), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti (inv. №1801, 10114) fondida saqlanadi.

Manbalar

Adabiyot

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

“Sha-rif” so‘zi arab tilidan olingan bo‘lib, u “sharafli”, “qadrli”, “ulug‘” degan ma’nolarga ega. O‘zbek tilida va ko‘plab islom madaniyatlarida “sha-rif” atamasi asosan payg‘ambar Muhammadning avlodlariga nisbatan ishlatiladi. Ya’ni, “sha-riflar” — bu Muhammad payg‘ambarning naslidan bo‘lgan, sharafli va hurmatga sazovor shaxslar.

Sha-rif so‘zining ma’nosi va tarixi:

Sharafli avlod: Sha-riflar odatda Quraysh qabilasining Muhammad payg‘ambar oilasidan kelib chiqqan ota-bobolariga taalluqli bo‘ladi. Ular tarixan musulmon jamoatida ta’zimga sazovor qilingan.
Ijtimoiy mavqei: Sha-riflar ko‘pincha diniy, siyosiy yoki jamiyat rahbarlari sifatida xizmat qilishgan. Ularning avlodlari ko‘p joylarda boshqaruv va diniy rahbarlik lavozimlarini egallagan.
Madaniy va dini ahamiyati: Sha-riflar Islom tarixida ulug‘ insonlar sifatida e’tirof etilgan va ularning tarixiy faoliyati ko‘plab tarixiy manbalarda ifoda etilgan.

O‘zbek madaniyatidagi sha-riflar:

O‘zbek tilida ham “sha-rif” atamasi ishlatiladi va umuman Islom dunyosida bu atama bilan an’anaviy ravishda payg‘ambar naslidan keluvchi kishilar yoki ularga nisbatan hurmat bildiruvchi so‘z sifatida foydalaniladi. Ba’zi hududlarda esa “sha-rif” unvoni an’anaviy ravishda buduqlarning yoki ziyolilarning nomi bilan birga keladi.

Xulosa:

Sha-rif — bu sharafli va qadrli avlod, ko‘pincha islom payg‘ambari Muhammadning vorislari degan ma’noni anglatadi. Bu atama nafaqat tarixiy, balki diniy va madaniy jihatdan ham katta ahamiyatga ega.

Agar sizga “sha-rif” so‘zi bilan bog‘liq boshqa ma’lumotlar yoki madaniyatdagi o‘rni haqida batafsilroq ma’lumot kerak bo‘lsa, ayting. Men yordam berishga tayyorman!