Sun'iy intellekt javobi:
Jan Fransua Shampolon (Jean-François Champollion) — fransuz tilshunosi va arxeolog, asosan qadimgi Misr yozuvlarini yechishdagi buyuk hissa qo‘shgan olim sifatida tanilgan. U 1790-yilda tug‘ilgan va 1832-yilda vaqtidan erta vafot etgan.
Jan Fransua Shampolon kichik yoshidan tilga katta qiziqish bildirgan. U yunon, lotin, arab, sirilcha va boshqa qadimiy tillarni o‘rgandi. Ammo u chin ma’noda shuhrat qozongan joy — bu uning Misr yozuvi bo‘lgan hierogliflarni yechishdagi ishlari bilan bog‘liq.
Shampolonning eng mashhur ilmiy yutug‘i — Rosetta toshi yozuvlarini o‘rganib, insoniyat tarixidagi eng murakkab yozuv tizimlaridan biri bo‘lgan qadimgi Misr hierogliflarini dešifrovka qilishi bo‘ldi.
Rosetta toshi 1799-yilda Napoleonning Misr ekspeditsiyasi paytida topilgan va u yozuvlar uch xil yozuvda bo‘lgan: yunon, demotik (misrning kundalik yozuvi) va hieroglif. Yunon matni ma’nosini bilgan olimlar qolgan yozuvlarni ham tushunishga harakat qilishgan.
Shampolon uzoq yillar davomida har xil yozuvlarni solishtirib, ularning mantiqiy qoidalarini aniqlab bordi. U o‘zining kashfiyotini 1822-yilda e'lon qildi va shu tariqa qadimgi Misr yozuvidagi gaplar, ismlar, iboralar va hatto siyosiy ma'lumotlarni o‘qish imkonini yaratdi.
Shampolonning xizmati arxeologiya, tarix va tilshunoslik sohalarida inqilob qildi. Uning ishlari Misr madaniyati va tarixini chuqurroq tushunishga yo‘l ochdi. Uning asosiy asarlari va tarjimalari dunyo muzeylari va ilmiy markazlarda qadrlanadi.
Bugungi kunda Shampolon qadimgi yozuvlarning tahlilida peshqadam olim sifatida e’tirof etiladi va uning nomi Misrshunoslik (gipogliflarni o‘rganish) sohasida o‘chmas iz qoldirgan.
Agar shu mavzu bo‘yicha batafsilroq ma’lumot yoki boshqa savollaringiz bo‘lsa, yordam berishga tayyorman!