Sun'iy intellekt javobi:

Sevr Sulh Shartnomasi (ingliz tilida Treaty of Sèvres) — Birinchi Jahon Urushidan keyin 10 avgust 1920 yilda Imparatorliklarning Gollandiyaning Sevr shahrida Frantsiya, Buyuk Britaniya, Italiya, Yaponiyami va boshqa ittifoqchi davlatlar hamda Usmonli Imperiyasi o‘rtasida imzolangan tinchlik shartnomasi.

Tarixi va Asosi:

Sevr shartnomasi Birinchi Jahon Urushidan keyin Usmonli Imperiyasining mag‘lubiyati natijasida tuzilgan va imperiyadan yerlarni ajratib olish hamda uning hududiy va siyosiy kuchini cheklash maqsadida tuzilgan. Bu shartnoma Osiyodagi Usmonlidir yashovchi hududlar, ayniqsa Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika bo‘ylab kuchlarni qayta taqsimlash uchun asos bo‘ldi.

Shartnomaning asosiy bandlari:

• Hududiy bo‘linish: Usmonli imperiyasining ko‘plab hududlari ittifoqchi davlatlarga berildi yoki mustaqil hududlar sifatida e’lon qilindi. Masalan:
  • Anqara (hozirgi Turkiya) hududi kichik hajmda qoldirildi.
  • Suriyaga Fransiya, Iroqqa Buyuk Britaniya nazorati ostidagi mandat berildi.
  • Gretsiya Osminliklarning Egey dengizi hududlariga bo‘lgan da’volarini kuchaytirdi.
  • Arman va Kurd mustaqil davlatlarining tashkil etilishi rejalashtirildi.
• Harbiy cheklovlar: Usmonli imperiyasining armiyasi hajmi sezilarli darajada kamaytirildi.
• Iqtisodiy va moliyaviy nazorat: Ittifoqchi davlatlar Usmonli imperiyasining moliyaviy va boyliklariga katta nazoratga ega bo‘ldi.
• Suv yo‘llarining boshqaruvi: Bosfor va Dardanel bo‘g‘ozlariga xalqaro nazorat joriy qilindi.

Natijalari va ahamiyati:

Sevr shartnomasi Usmonli imperiyasining hududiy yaxlitligini deyarli yo‘q qildi, biroq shartnoma Usmonli hukumati tomonidan va ayniqsa, turk millatchilari tomonidan qabul qilinmadi. Shu sababli, Mustafa Kamol Ataturk boshchiligidagi turk milliy harakati shartnomani tan olmadi va Mustaqil Turkiya Respublikasining tashkil etilishi uchun kurash olib bordi.

1923 yilda Turkiya Respublikasining yirik harbiy va siyosiy yutug‘i natijasida, oldingi Sevr shartnomasi 1923 yilda Lozanna Sulh Shartnomasi bilan bekor qilindi va yangi siyosiy mexanizmlar ishlab chiqildi.

Xulosa:

Sevr Sulh Shartnomasi tarixda Usmonli imperiyasining yakuniy bo‘linishi va Yaqin Sharqdagi yangi davlatlar tuzilishining boshlanishi sifatida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan hujjatdir. Shu bilan birga, bu shartnoma milliy ozodlik harakatlari va Turkiya Respublikasining paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi.