Semasiologiya




Semasiologiya (yunoncha: semasia — maʼno, mazmun va ... logiya) — 1) tilning, til birliklarining hissiy idrok qilinadigan tomoniga, tovush, akustik yoki grafik koʻrinishiga qarshi qoʻyiladigan maʼnoviy tomonini oʻrganadigan tilshunoslik boʻlimi. S. nafaqat alohida olingan leksik unsurlar — morfema va soʻzlarning, balki grammatik unsurlar — soʻz shakllari, grammatik morfemalarning ham semantikaati oʻrganadi. Jahondagi barcha tillarni parallel oʻrganishda til va tafakkur munosabati muammosini oʻrganuvchi umumiy S. kerak boʻladi; 2) leksik unsurlar — morfema va soʻzlarning semantik mazmuni haqidagi fan, shu maʼnoda, asosan, leksikologiya bilan muvofiq keladi. Ayrim olimlar S.ni leksik unsurlarning maʼnoviy oʻzgarishlari (maʼno taraqqiyoti) haqidagi taʼlimot bilan — ichki (affikssiz) soʻz yasalishi bilan chegaralab qoʻyadilar. Bu holatda S, etimologiya singari, leksikologiya bilan chambarchas bogʻliq boʻladi va soʻzlarning Kuchma maʼnolari, shakl va maʼno munosabatiga koʻra turlari (omonimlar, sinonimlar, antonimlar, paronimlar) S.ning tadqiqot obʼyekti boʻlib hisoblanadi.

Abduvahob Madvaliyev.

Manbalar





uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Semasiologiya — tilshunoslikning bir bo‘limi bo‘lib, so‘zlarning ma’nolari, ularning shakllanishi va o‘zgarishi, ma’no qirralari, so‘zlar orasidagi ma’nodagi munosabatlar va bu munosabatlarning til tizimidagi o‘rni bilan shug‘ullanadi. Semasiologiya so‘zlarning ma’nolarini, ularning kontekstga qarab qanday talqin qilinishini, ma’no qatlamlarini va so‘zlarning turli ma’no shakllarini tahlil qiladi.

Semasiologiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

  1. So‘zning ma’nosini aniqlash. So’zning asosiy, keng tarqalgan, shuningdek faktik, kontekstga bog‘liq ma’nolari o‘rganiladi.

  2. Ma’no qatlamlarini tahlil qilish. So‘zlarning bir necha ma’noga ega bo‘lishi (polisemiya) holatlari ko‘rib chiqiladi. Masalan, “suv” so‘zi ham suyuqlik, ham muhim narsa ma’nosida ishlashi mumkin.

  3. Sinonimiya, antonimiya va boshqa ma’no munosabatlarini o‘rganish. So‘zlar orasidagi o‘xshashliklar va qarama-qarshi ma’nolar tahlil qilinadi.

  4. Metaforalar va metonimiyalarni o‘rganish. So‘zlarning ma’nosining kengayishi, yangi ma’no shakllarining yuzaga kelishi ko‘rib chiqiladi.

  5. Semantik o‘zgarishlar. So‘z ma’nosining vaqt davomida qanday o‘zgarishi, eskirishi yoki rivojlanishi tadqiq qilinadi.

Semasiologiya tilning ma’nosiy tomoniga, ya’ni semantikaga yaqin bo‘lib, u til ma’nosining turli qatlamlari va ularning til tizimidagi o‘rni haqida chuqur bilim beradi. O‘zbek tilida ham so‘zlarning semantikasi, ularning doimiy va kontekstga bog‘liq ma’nolari, so‘zlararo ma’nodagi munosabatlar semasiologiya doirasida o‘rganiladi.

Shunday qilib, semasiologiya so‘zlarning ma’nolar dunyosini ochadigan, ularning ma’nosini, ma’no o‘zgarishlarini va til ma’nosining umumiy tizimini tahlil qiladigan tilshunoslik fanidir.



Loyiha rivoji uchun hayriya qiling: 9860 3501 4465 8134. @Shaka_rj
Maqsad sun'iy intellekt javoblarini ko'paytirish

Uzpedia.uz