Sellyuloza ksantogenati
Viskoza (lotincha: viscosus — yopishqoq), sellyuloza ksantogenati — sellyulozani oʻyuvchi natriy (NaOH) eritmasi va uglerod sulfid bilan ishlab olinadigan modda. Toza V. och sariq, goho qoʻngʻir va toʻq yashil rangda boʻladi. V. eritmasining zichligi 20°da 1120 kg/m3. Tarkibi: 7—10% sellyuloza ksantogenati, 5,7% oʻyuvchi natriy, 82—85% suv. 1 kg tola olish uchun 12– 14 kg V. eritmasi sarflanadi. V. olish uchun sellyuloza ksantogenati ishqor eritmasiga qoʻshib aralashtirilgach, sovitiladi va filtrlab bir oz vakuumda saqlanadi. Bunda uning tarkibidagi havo pufakchalari chiqib ketadi. V.dan olinadigan tolalarning xossasini yaxshilash uchun unga pigmentlar, boʻyoqlar, karbonatlar va b. birikmalar qoʻshiladi. V.ga sirt faol moddalar (aminlar, aminofenol va polietilen-oksid)ning qoʻshilishi undan tola hosil boʻlishini osonlashtiradi. V.dan sunʼiy ipak, gazlama, plyonka va b. ishlab chiqarishda foydalaniladi (qarang Viskoza tolalar).
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Sellyuloza ksantogenati — bu sellyulozadan olingan kimyoviy birikma bo‘lib, u asosan qora sellyuloza eritmasi sifatida ishlatiladi va sellyulozaning xloridksantogenat guruhlari bilan hosil bo‘lgan tuzidir. Sellyuloza ksantogenatlari ko‘plab sanoat jarayonlarida, ayniqsa, himoya qoplamalarini tayyorlashda va sellyuloza asosidagi membranalarni ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.
Sellyuloza ksantogenatining hosil bo‘lishi
Sellyuloza ksantogenati sellyulozani alkalin eritmada (odatda natriy gidroksid, NaOH) suvda eritib, unga karbon disulfid (CS2) qo‘shish orqali tayyorlanadi. Ushbu jarayonda sellyuloza molekulalaridagi gidroksil guruhlari ksantogenat guruhlari (-OCS2Na) bilan almashtiriladi:
Reaksiya:
C6H7O2(OH)3 + NaOH + CS2 → Sellyuloza-O-CS2Na (ksantogenat)
Bu jarayon natijasida hosil bo‘lgan sellyuloza ksantogenati suvda yaxshi eriydi.
Sellyuloza ksantogenatining xossalari va qo‘llanilishi
- Erituvchanlik: Sellyuloza ksantogenatlari suvda va ba’zi boshqa moddalarda eriydi, bu ularni moyil qilgan sellyulozani eritish uchun qulay modda qiladi.
- Viskozli eritmalar: Sellyuloza ksantogenatining suvli eritmalari viskozdir, bu xususiyati ularni film va qoplamalar tayyorlashda foydalanishga imkon beradi.
- Sanoatda qo‘llanishi:
- Rayon ishlab chiqarishda: Sellyulozaning ksantogenat eritmasi nitroksan olish uchun ishlatiladi, undan so‘ng u tolalar holatiga keltiriladi.
- Kauchuk sanoati: Ba’zi elastomerlarni qoplash uchun ishlatiladi.
- Qog‘oz sanoati: Qog‘oz va karton ishlab chiqarishda ba’zan qoplamalar yaratishda qo‘llaniladi.
- Farmatsevtika: Nazokatli dori vositalarining qoplamalarida ishlatilishi mumkin.
Xavfsizlik choralariga oid ma'lumot
Karbon disulfid juda zaharli va yonuvchan gaz hisoblanadi, shuning uchun sellyuloza ksantogenatini ishlab chiqarishda uni ehtiyotkorlik bilan ishlatish zarur.
Agar siz qo‘shimcha ma’lumot yoki o‘ziga xos sohadagi ma’lumotlarni xohlasangiz, so‘rashingiz mumkin.