Sayyid Qosimiy
Sayyid Qosimiy (arabcha: سيد قاسمي — Sayyid Qosimiy — (XV asrda yashagan)) — shoir.
Hayoti
'Sayyid qosimiy (XV asr) — shoir. Asarlaridan maʼlum boʻlishicha, Sayyid Qosimiy muhtojlikda kun kechirgan. Sharq klassiklari ijodini chuqur oʻrgangan. Shoirning bizgacha 4468 misradan iborat „Majmaʼ ulaxbor“ (1456—57), „Haqiqatnoma“ (1458—59), „Sadoqatnoma“, „Gulshani roz“ didaktik asarlari yetib kelgan. Ularda zamonasining ijtimoiy-siyosiy, axloqiy taʼlimiy masalalari aks etgan. „Majmaʼ ulaxbor“ dostoni Nizomiy va Haydar Xorazmiyning „Maxzan ulasror“iga nazira sifatida yozilib, Sulton Abdusaid Mirzo (hukmronligi: 1451—69)ga bagʻishlangan. Farididdin Attorning „Ilohiynoma“ siga javob tariqasida „Sadoqatnoma“ asarini yozgan. „Gulshani roz“ shahar hokimi Jamoliddin Sayyid Mazid haqida, unda Sayyid Mazid maʼrifatparvar, odil, xalqqa va ilm ahliga gʻamxoʻr kishi sifatida tasvirlangan. Asarda muallifning orzuumidlari bayon etilgan, uning yozishicha, inson oʻzidan soʻng ikki narsa — shirinsoʻzlik hamda toʻgʻrilik, poklik bilan qilingan ish qoldirishi kerak. Toki u oʻlgandan keyin kishilar yaxshi inson sifatida eslab yursinlar. Asarlari qoʻlyozmasi Hindistonning Rampur shahridagi „Rizo“ kutubxonasida (inv. № 753, 48, 85), fotonusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.
Asarlari
Manbalar
Adabiyot
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Sayyid Qosimiy — o‘zbek madaniyati va ilm-faniga alohida ta’sir ko‘rsatgan mashhur shoir va mutafakkirdir. U XVII asrda yashab ijod qilgan, asosan falsafa, adabiyot va diniy ma’ruzalar sohasida faoliyat yuritgan ko‘zga ko‘ringan shaxsdir. Sayyid Qosimiy o‘z asarlarida insonning ma’naviy va ruhiy o‘sishi, haqiqat izlanishlari hamda axloqiy qadriyatlarning ahamiyatini yoritgan.
Uning she’riyati va ilohiyotga oid fikr-mulohazalari o‘z zamonasida keng tarqalib, ko‘plab shogirdlar va izlanuvchilar uchun ilhom manbai bo‘lgan. Sayyid Qosimiy asarlarida odatda sof yuksak axloqiy g‘oyalar, diniy bag‘rikenglik hamda ilmga bo‘lgan hurmat mujassam bo‘lgan. Shuningdek, u o‘zbek tilining rivojlanishiga sezilarli hissa qo‘shgan adib sifatida ham tanilgan.
Sayyid Qosimiy ijodida sufizm ta’siri ham aniq seziladi. U ruhiy poklanish, inson qalbini go‘zallashtirish va haqiqiy ezgulik yo‘lida harakat qilish haqida ko‘plab fikr yuritgan. Bugungi kunda uning asarlari o‘zbek madaniy merosi va kelajak avlodlarga yetkaziladigan ma’naviy qadriyatlarning ajralmas qismi hisoblanadi.