Rizoshoh pahlaviy

Rizoshoh Pahlaviy (1878.16.3, Mozandaron — 1944.26.7, Yoxannesburg) — Eron shohi (1925—41). Pahlaviylar sulolasi asoschisi. Dastlab Eron kazak brigadasida harbiy mansabdor. 1921-yil 21 fevralda mazkur brigada R. P. boshchiligida davlat toʻntarishi oʻtkazgan. 1921—23 yillarda harbiy vazir. 1923-yil oktabr — 1925-yil dekabrda bosh vazir. Qojarlar sulolasi tugatilgach, 1925-yil 12 dekabrda taʼsis majlisi R.P.ni Eron shohi deb eʼlon qilgan. R. P. davrida demokratik tashkilotlar va matbuot qattiq taʼqib ostiga olingan. 30-yillarning oʻrtalaridan fashistlar Germaniyasi bilan yaqinlashish siyosatini olib borgan. Sovet va ingliz qoʻshinlari Eron hududiga kirishi bilan (1941-yil avgust) taxtdan voz kechib, mamlakatni tark etgan. JARda vafot etgan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Rizoshoh Pahlaviy — Eronning taniqli siyosatchisi va davlat arbobi bo‘lib, u 20-asrning o‘rta yillarida Eron imperiyasining boshqaruv tizimida muhim rol o‘ynagan. Uning to‘liq ismi Muhammad Reza Pahlaviy bo‘lib, u 1919-yil 27-dekabrda Tehronda tug‘ilgan va 1941-yilda otasi Rezā Shāh Pahlaviy taxtdan tushirilgach, Eron shahzodasi sifatida taxtga o‘tirgan.

Rizoshoh Pahlaviy 1941-yildan 1979-yilgacha Eron shohi bo‘lib xizmat qilgan. Uning hukmronligi davomida Eron tez sur'atlarda sanoatlashgan va modernizatsiya qilingan. U mamlakatda g‘arbiylashish va zamonaviylashtirish siyosatini ilgari surgan, ayniqsa ta'lim, transport, sanoat va harbiy tizimlarda ko‘plab islohotlar amalga oshirilgan.

Rizoshohning boshqaruvi avjida, u avtoritar uslubni qo‘llagan va siyosiy muxolifatga nisbatan qattiq choralar ko‘rgan. 1953-yilda Britaniya va AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlangan davlat to‘ntarishi natijasida, sobiq bosh vazir Mohamad Mosaddeq ag‘darildi va Rizoshohning hokimiyati mustahkamlandi.

1970-yillarda esa mamlakatda ichki noroziliklar kuchayib, diniy yetakchilar, jumladan, Ayatolla Ruhollah Xomeyni, Rizoshohga qarshi siyosiy harakatni boshqargan. Natijada, 1979-yilda Eron Islom inqilobi sodir bo‘lib, Rizoshoh taxtdan tushirildi va mamlakat islomiy respublikaga aylandi. U o‘zining oxirgi yillarini xorijda, ko‘proq Misr va Marokashda o‘tkazgan va 1980-yil 27-iyulda Misrda vafot etgan.

Rizoshoh Pahlaviy Eron tarixida murakkab va bahsli shaxs sifatida qolgan, uning zamonaviylashuv siyosati va avtoritar boshqaruvi Eronning 20-asr siyosati va jamiyatiga katta ta'sir ko‘rsatgan.