Sun'iy intellekt javobi:

Rixter shkalasi — zilzilalarning magnitudasini o‘lchash uchun keng qo‘llaniladigan logarifmik o‘lchov shkalasidir. Bu shkalani amerikalik seysmolog Charlz Rixter 1935-yilda ishlab chiqgan. Shkaladan maqsad — yerning ishlashi yoki zilzila natijasida yuzaga kelgan energiya miqdorini sonli ko‘rsatkichga aylantirish.

Rixter shkalasining asosiy xususiyatlari:

1. Magnituda o‘lchovi:
   Rixter shkalasi magnitudani, ya'ni yer silkinishining energiyasini o‘lchaydi. Magnituda — bu seysmograf qurilmalarida qayd etilgan silkinish amplitudasining logarifmik o‘lchovi.

2. Logarifmik shkalasi:
   Shkalada magnituda bir birlikga oshganda, zilzilaning energiyasi taxminan 31.6 barobar kuchayadi. Masalan, 5.0 magnitudali zilzila 4.0 magnitudali zilziladan 31 ga yaqin ko‘proq energiya chiqaradi.

3. Yagona raqam:
   Rixter shkalasi zilzila kuchini yagona raqamda ko‘rsatadi, bu zilzila solishtirish, statistikasi va xavf baholash uchun juda qulay.

4. O‘lchov birliklari:
   Rixter shkalasi magnituda o‘lchovida o‘lchanadi, bu o‘lchov birliklari o‘ziga xos, absolute miqdorni ko‘rsatmaydi, balki yer silkinishining qanchalik kuchli ekanligini bildiradi.

Qachon qo‘llaniladi?

• Asosan kichik va o‘rta darajadagi zilzila kuchini o‘lchashda qo‘llanadi. Juda katta energiyali zilzilalar uchun Rixter shkalasi kam ishlatiladi, chunki u ba’zan energiyaning haqiqiy qiymatini to‘liq aks ettirmaydi.

Rixter shkalasi va boshqa magnituda o‘lchovlari:

Hozirgi kunda, yanada murakkab va aniqroq o‘lchovlarni amalga oshirish uchun Moment Magnitudasi shkalasi (Mw) ko‘proq qo‘llaniladi, ayniqsa yirik zilzilalarni tahlil qilishda. Shu bilan birga, Rixter shkalasi ham xalq orasida eng mashhur va oson tushunarli standart bo‘lib qolmoqda.

Xulosa:

Rixter shkalasi zilzilalar magnitudasini o‘lchash uchun asosiy vosita bo‘lib, u yerdagi energiya chiqarilishining logarifmik ko‘rsatkichidir. U zilzilalar kuchini tez va aniq baholashda muhim ahamiyatga ega.