Reptiliyalar nima?

Reptiliyalar (sudralib yuruvchilar) — sovuq qonli mavjudot, aksariyatining terisi muguzsimon tangachalar bilan qoplangan. Ular o’pkasi yordamida nafas oladi, tana harorati o’zgarib turadi. Tuxum qo’yib ko’payadi. Reptiliyalarning to’rt turi bor: toshbaqalar (dengiz va quruqlikdagi), timsohlar, gatteriylar (tumshuqboshlar) va kaltakesak hamda ilonlar (tangachali). Sudraluvchilarning eng yirigi Janubiy Amerikada yashaydigan anakonda ilonidir. Uning o’rtacha uzunligi 7-8 metr, hatto 10 metr keladiganlari ham uchraydi. Timsoh eng ta’sirchan va “ko’rkam” reptiliyadir. U Afrika, Osiyo va Avstraliyada yashaydi. Reptiliyalarning ayrim turlari favqulodda zaharli va xavfli. Masalan, zaharli ilonlarni Yevropa janubidagi tog’u toshlarda ham uchratish mumkin. Rossiyadagi eng zaharli ilon kulrang gadyukadir, u chaqsa nobud qiladi. Zaharsiz suvilon dunyo bo’yicha keng tarqalgan bo’lib, uni gadyukadan ajratish oson, boshi tuxumsimon cho’zinchoqh (gadyukaniki uchburchaktob), terisining surati oddiy.

Manba

Mo’jiza kitobning 1-jildi

Sun'iy intellekt javobi:

Reptiliyalar — bu umurtqalilar sinfiga mansub, sovuq qonli va asosan quruq hududlarda yashovchi hayvonlar guruhi. Ularning tanasi qattiq, shilimshiq teri bilan qoplangan bo‘lib, ko‘pincha terini chimchilab o‘zgartirib turishadi. Reptiliyalar nafas olish uchun o‘pkadan foydalanadi va tuxum qo‘yish orqali ko‘payadi. Ularning ko‘pchiligi yer yuzining turli qismida yashaydi, jumladan cho‘llar, o‘rmonlar, qurg‘oqchil va tropik hududlarda ham uchraydi.

Reptiliyalar sinfiga quyidagi asosiy guruhlar kiradi:

Ilonlar — uzun va oyoqlarsiz tana tuzilishiga ega bo‘lib, ko‘pchilik turlari zaharli bo‘lishi mumkin.
To‘qayshixlar — qisqa oyoqlari bilan tor va uzun tanaga ega, ba’zan zaharli yoki zaharsiz bo‘ladi.
Togo‘marlar (baqa, sudralib yuruvchi kichik hayvonlar) — kichik tanalari va kuyovlari bor.
Kaplumbağalar — qattiq qobiq bilan qoplangan, asosan quruq yerda va suvda yashashi mumkin.
Timsohlar va alligatorlar — kuchli tishlari va og‘izlari bilan ov qilishga moslashgan yirik suv hayvonlari.

Reptiliyalar asosan sovuq qonli bo‘lib, tana haroratlarini tashqi muhitga qarab o‘zgartiradi. Ushbu xususiyat ularni ba’zi sharoitlarda kam faollikka olib keladi. Ular asosan o‘zining didiga qarab o‘simlik va hayvonlarni yeb yashaydilar.

Reptiliyalar tabiiy muhitda muhim ekologik rol o‘ynaydi, chunki ular o‘t o‘simliklari va boshqa hayvonlar populyatsiyasini nazorat qiladi. Shuningdek, ular ekologik tizimlarda oziq zanjirining bir qismi hisoblanadi.

O‘zbekistonda ham ba’zi reptiliya turlari mavjud bo‘lib, ular asosan cho‘l va qurg‘oqchil hududlarda uchraydi.

Xulosa qilib aytganda, reptiliyalar – bu juda qadimgi va xilma-xil hayvonlar guruhi bo‘lib, ularning biologik xususiyatlari va yashash sharoitlari juda kengdir.