Raul Qonunlari

Raul qonunlari — eritma ustidagi erituvchining toʻyingan bugʻ bosimi bilan eritmaning tarkibi orasidagi bogʻlanishni ifodalovchi qonunlar. Raul eritma bugʻ bosimining sof erituvchi bugʻ bosimiga qaraganda past boʻlishidan foydalanib bir nechta mutsim qonunlar kashf etdi. Eritma bugʻ bosimining pasayishi sababli eritmaning muzlash temperaturasi sof erituvchining muzlash temperaturasidan past boʻladi, uning qaynash temperaturasi esa sof erituvchinikidan yuqori boʻladi. Bu kattalik erituvchining tegishlicha krioskopik yoki ebulioskopik konstantasi deb ataladi. Raul qonunlariiga asoslanib erituvchida erigan moddalarning mol. m. aniqpanadi. Erituvchi muzlash temperaturasining pasayishiga karab mol.m.ni aniqlash usuli — krioskopik usul, qaynash temperaturasining kutarilishiga qarab aniqlash usuli esa ebulioskopik usul deb ataladi. Qonunlar 1882—88 yillarda F.M.Raul tomonidan kashf etilgan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Raul qonunlari — bu termodinamika va nazariy fizikada ishlatiladigan qonunlar bo‘lib, ular issiqlik va ishning bir-biri bilan o‘zaro aloqasini ifodalaydi. Raul qonunlari asosan issiqlik mashinalari va termodinamik jarayonlarni tahlil qilishda qo‘llaniladi. Ushbu qonunlar termodinamikaning birinchi va ikkinchi qonunlari asosiga tayangan holda ishlab chiqilgan.

Raul qonunlari quyidagicha tushuntirilishi mumkin:

Birinchi Raul qonuni (Energiya saqlanishi qonuni):
Tizimga berilgan issiqlik miqdori ish sifatida tashqariga chiqadigan ishga va tizimning ichki energiyasining o‘zgarishiga teng bo‘ladi. Ya’ni,
[ Q = W + \Delta U ]
bu yerda

( Q ) — tizimga berilgan issiqlik (joullarda),
( W ) — tizim tomonidan bajarilgan ish,
( \Delta U ) — tizim ichki energiyasining o‘zgarishi.

Ikkinchi Raul qonuni (Entropiya o‘sishi qonuni):
Har qanday izolyatsiyalangan sistemada entropiya (tartibsizlik darajasi) kamaymaydi, balki vaqt o‘tishi bilan yoki teng bo‘lgan holda o‘sadi. Bu qonun termodinamika jarayonlarining yo‘nalishini belgilaydi va issiqlik energiyasining bevosita ishga to‘liq aylana olmasligini ko‘rsatadi.

Ushbu qonunlar issiqlik mashinasining samaradorligini (effektivligini) hisoblashda ham qo‘llaniladi. Raul qonunlari nazarda tutgan kontseptsiya orqali, masalan, issiqlik manbai sifatida yuqori haroratdagi gazdan foydalanib, ish qilish mumkinligini va shu ish jarayonida qanday qilib energiya yo‘qotilishlari yuz berishini aniqlash mumkin.

Qisqasi, Raul qonunlari termodinamikaning fiziologik jarayonlarga va texnologik qurilmalarga ta’sirini o‘rganish uchun muhim ilmiy asos hisoblanadi. Bu qonunlarning nazariy asoslari fizika, kimyo va muhandislik sohalarida keng qo‘llaniladi.