Rafael Santi
Rafael (Raffaello Sanzio, Raffaello Santi, Raffaello de Urbino yoki Rafael Sanzio de Urbino) , (6 aprel 1483 - 6 aprel 1520)mashhur Italiyalik rassom va me'mor. Mikelanjelo va Da Vinchi bilan Renessans davrining muhim uchligini tashkil qilganlar.
Hayoti
1483-yil 6 aprelda Italiyaning Urbino shahrida tug'ilgan. Rassomlikni 16 yoshida, “Havoning yaratilishi” va “Trinite” asarlai bilan boshlagan. Rafaelning otasi - Giovanni Santi ham Urbinoda rassomlik bilan shug'ullanar edi. 1494-yil otasi vafot etgach, Rafael tashqi bog'lantilardan kesilib, uyida ishlashni davom ettiradi.
Rafaelning Urbinodagi asarlarida Melozzo de Forli, Piero della Francesca va eng ko'p Pietro Peruginoning tarzi sezilar edi. Ayniqsa 1503-yilda bitirgan “Coronation of Virgin - Toj kiyish” asarida Peruginoning tasiri ko'rinar edi. Buning eng asosiy sababi, Florensiyaga ketishdan oldin, Perudjada Pietro Peruginodan ta'lim olganidir. Peruginoning bu tasiri ostida chizgan eng ohirgi asari "Maryamning nikohi - Marriage of the virgin" asaridir. Bu rasmidan keyin Perugino tarzidan chiqishni boshlagan.
Rafael Florensiyaga borgach, o'z tarziga Leonardo da Vinchi va Michelanjelo tasirlari ostida yangiliklar kiritdi. Florensiyada 1508-yilgacha chizgan asarlari “Sistine Madonne” “La Belle Jandinière”, “Madonna of the Chair” va “Entombmeut”dir.
Rafaello Rimda Papa Yuliy II ning qo'lida ishladi. Birinchi qilgan ishi Papaning kutubhonasini yasatish bo'ldi. Teologik, Falsafiy va Lirik mavzularida chizgan rasmlari aniq, bir butun mazmunga ega edilar. 1514-yilda Papa Leo X ning buyrug'i bilan Havoriy Peter Soborida bosh me'morlik qildi.
37-tug'ilgan kunida 1520-yilda Rimda vafot etti.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Rafael Santi — Italiya rassomi va me’mori bo‘lib, Uyg‘onish davri san'atining eng yirik namoyandalaridan biri hisoblanadi. U 1483-yil 6-aprelda Italiyadagi Urbino shahrida tug‘ilgan va 1520-yil 6-aprelda Rimda vafot etgan. Rafael iste'dodli rassom, mohir kompozitor va noyob dizayner sifatida mashhur bo‘lib, uning ishlari san’at tarixida klassik Gumanizm va Uyg‘onish madaniyati namunasi sifatida yuqori baholanadi.
Hayoti va ijodi
Rafael san’atni otasidan o‘rgangan — Peruzzi degan rassom bo‘lgan, ammo Rafaelning haqiqiy mahorati Pietro Perugino ustozligida ko‘tarilgan. Yoshligidan boshlagan ijodiy faoliyati Rim, Florensiya va Venetsiya kabi shaharlarning san’at maktablarida shakllangan.
Rafaelning asarlari odatda diniy mavzularga bag‘ishlangan bo‘lib, uning eng mashhur ishlari orasida Vatikan saroyidagi «Atena maktabi» (Scuola di Atene) freskasi — qadimgi Yunon faylasuflari va olimlarini tasvirlaydigan ulkan kompozitsiyasi alohida o‘rin tutadi. Ushbu asar aql, ilm-fan va adolat timsoli sifatida ko‘riladi. Shuningdek, uning muhim asarlaridan biri «Madonna» tasvirlari bo‘lib, bu rasmda u onalik va ma’shuqani chiroyli tasvirlagan.
San’atga qo‘shgan hissasi
- Rafael o‘zining nozik texnikasi, kompozitsiyasidagi muvozanat va go‘zalligi bilan tanilgan.
- U arxitektura sohasida ham iz qoldirgani haqida yaxshi ma’lum. Vatikan va Rimdagi ba’zi inshootlarda uning loyihalari ishlatilgan.
- Rafael Uyg‘onish davri ideal qiyofalarini yaratdi, inson tanasining tabiiy holatini va hissiyotlarini o‘tkazishda yangi standartlar o‘rnatdi.
Merosi
Rafael Santi ijodi san’at tarixining eng yorqin sahifalaridan biri bo‘lib, ko‘plab rassomlarga, ayniqsa, keyingi barokko va neoklassik davrlarning san’atkorlariga kuchli ta’sir ko‘rsatgan. Uning nomi ko‘plab muzeylarda va san’at kollektsiyalarda jonlanib, Italiyaning madaniy merosining bebaho qismi sifatida qadrlanadi.
Umuman olganda, Rafael Santi Uyg‘onish davrining eng buyuk rassomi sifatida, san’at, madaniyat va inson tafakkurining taraqqiyotida muhim rol o‘ynagan shaxsdir.