Qrim Urushi
Qrim urushi , Sharqiy urush — Yaqin Sharqda hukmronlik qilish uchun Rossiya va Turkiya oʻrtasida boʻlgan urush (1853—56). 1854 yil fevralda Turkiya Rossiyaga qarshi Buyuk Britaniya, Fransiya, Sardiniya qirolligi (1855 yildan) bilan ittifoq tuzib urushgan. Asosiy voqealari: 1853-yil rus qoʻshinlari Moldaviya va Valaxiyaga kirib borgan va Kavkazda gʻalaba qozongan, Sinopda turk flotini yakson qilgan; 1854-yil ittifoqchilar Qrimga qoʻshin tushirgan, Boltiq dengizi qamal qilingan, 1854—55 yillarda Sevastopol mudofaasi uyushtirilgan; 1855-yil Rossiya diplomatik jihatdan yakkalab qoʻyilgan. Sevastopol taslim boʻlgan, amalda harbiy harakatlar toʻxtagan. Rossiyaning harbiy va iqtisodiy qoloqligi uning magʻlubiyatiga sabab boʻlgan. Qrim urushi 1856-yil Parij sulhi bilan yakunlangan.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Qrim Urushi (1853–1856) — XIX asrning eng muhim va qonli harbiy mojarolaridan biri bo‘lib, Rossiya imperiyasi bilan asosan Britaniya, Fransiya, Usmonli imperiyasi (Turkiya) va Sardiniya qirolligi o‘rtasida yuzaga kelgan urushdir. Urush asosan Qrim yarim orolida kechgan, shuningdek, Qora dengiz sohillari, Kavkaz va Shimoliy Italya hududlarida ham jiddiy harakatlar bo‘lib o‘tgan.
Urush sabablari
Qrim Urushining asosiy sabablari quyidagilar:
- Rossiyaning Osiyoda va Janubi-Sharqiy Yevropada kuchayib borishi, ayniqsa, Usmonli imperiyasining Bospor va Dardanel bo‘g‘ozlaridagi ta’sirini zaiflashtirmoqchi bo‘lishi.
- Rossiyaning Qora dengizga chiqish huquqini kengaytirishga intilishi.
- Xristian diniy manbalari ustidan nazorat va Usmonli imperiyasidagi xristianlar himoyasi masalasi.
- G‘arbiy kuchlarning, xususan Fransiya va Buyuk Britaniyaning, Rossiyaning hududiy kengayishiga qarshi kurashishi.
Urush bosqichlari
- 1853 yil: Urush 1853 yilning noyabrida boshlandi. Rossiya Osiyodagi turk hududlariga hujum qildi.
- 1854 yil: Britaniya va Fransiya Rossiyaga qarshi urush e’lon qildi va Qrim yarim oroliga harbiy kuch yubordi.
- 1854-1855 yillar: Qrim yarim orasidagi Sevastopol shahrini egallash uchun kuchli janglar bo‘ldi. Sevastopolning mudofaasida ko‘plab jasorat va qiyinchiliklar bo‘ldi.
- 1855 yil: Mariya Yelizaveta va Aleksandr II hukmronligida Rossiya armiyasi kuchli qarshilik ko‘rsatishga harakat qildi.
- 1856 yil: Sevastopol quladi va urush yakunlandi. Parij shahrida tinchlik bitimi imzolandi.
Natijalari
- Parij tinchlik shartnomasi (1856) imzolandi.
- Rossiya Qora dengizdagi harbiy faoliyatini cheklashga majbur bo‘ldi.
- Usmonli imperiyasi mustaqilligini qisman saqlab qoldi.
- G‘arbiy mamlakatlar o‘rtasida siyosiy tenglik biroz mustahkamlandi.
- Urushda yangi texnologiyalar (sog‘liqni saqlashda, harbiy texnikada) keng qo‘llanildi, masalan, Qirolicha Viktoriya davrida Tilla Channing tomonidan qizil xoch harakati tashkil topdi.
Ahmiyati
Qrim Urushi Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi siyosiy balansni o‘zgartirdi va usmonli imperiyasining parchalanishining tezlashishiga sabab bo‘ldi. Shuningdek, bu urush zamonaviy harbiy strategiya va texnikani rivojlantirishga turtki bo‘ldi. Urushda yuzaga kelgan insonparvarlik harakatlari esa hozirgi zamonaviy xayriya tashkilotlarining paydo bo‘lishiga ham ta’sir ko‘rsatdi.