Qozog`iston past tog`lari

Qozogʻiston past togʻlari , Sariorqa, Markaziy Qozogʻiston past togʻlari — Qozogʻistonning markaziy va sharqiy qismlarida joylashgan hamda past togʻlar va tizmalari boʻlgan tekislik-qirli hudud. Shimolida Gʻarbiy Sibir, shim,-sharqda Oltoy togʻlari, Zaysan botigʻi. sharqda Tarbagʻatoy, janubiy va janubi-gʻarbda Turon tekisligi, Balxash-Olakoʻl botigʻi, Betpakdala choʻli, gʻarbda Toʻrgʻay platosi bilan oʻralgan. Ushbu hudud ilmiy adabiyotlarda "Markaziy Qozogʻiston", "Qozogʻiston bur-mali oʻlkasi", "Sharqiy Qozogʻiston penepleni", "Sariorqa" nomlari bilan maʼlum. Gʻarbdan sharqqa 1500 km ga choʻzilgan. Eni gʻarbida 950 km, sharqiy qismida 350–400 km. Yer yuzasi tekis, faqat 2 togʻ: gʻarbida Ulugʻtov (113 m) va shimolida Koʻkchatov qirlari (Sinyuxa togʻi, 947 m) bor. Sharqiy qismi balandroq (oʻrtacha 500–1000 m) va relyefi oʻr-qirli. Qozogʻiston past togʻlarit.ning eng baland joyi — markaziy qismidagi Qar-qarali toglari (1565 m). Sharqida Chingiztov tizmasi (1077 m) joylashgan. Past togʻlar (mutlaq balandligi 500–600 m) Qozogʻiston past togʻlarip.ni oʻrab olgan. Qozogʻiston past togʻlarit. paleozoy davrining metamorfik slanets, kvarsit, qumtosh va ohaktoshlaridan tuzilgan. Iqlimi keskin kontinental, yogʻin kam, quruq. Qishi sovuq, qor qoplami qalin emas. Yozi issiq, bulut kam. Havo temperaturasi amplitudasi katta, yanvar

ning oʻrtacha temperaturasi —14°, —18°, iyulniki 20—24°. Yillik yogʻin 200–300 mm. Eng yirik daryolari: Ishim (Irtish havzasi), Nura, Sarisuv. Daryolari qishda muzlaydi. Koʻl koʻp. Qozogʻiston past togʻlarit.ning shimoliy qismi dasht zonasida boʻlib, har xil oʻt, betaga-chalov, markazi quruq dasht zonasida, toʻq kashtan va kashtan tuproklarda betaga-chalov oʻsimliklari, janubiy va sharqiy qismi chala choʻl zonasida boʻlib, och kashtan tuproqlarda dasht va choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Muhim tabiiy qazilma boyliklari koʻmir, temir, marganets, mis, rux, nikel rudalari, boksit, qoʻrgʻoshin, fosforit, kaliy va osh tuzi konlaridir. Qurgʻalji qoʻrikxonasi va Barnaul milliy bogʻi tashkil etilgan.

Adabiyot

Murod Mamatqulov.

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Qozog‘istonning past tog‘lari — bu mamlakat hududida joylashgan nisbatan balandligi past bo‘lgan tog‘ tizmalari va tog‘oldilaridir. Qozog‘iston asosan keng tekislik va dashtlardan iborat bo‘lsa-da, mamlakat hududida bir qancha past tog‘ tizmalari mavjud bo‘lib, ular tabiiy landshaftni boyitadi va iqlimga ham ta’sir ko‘rsatadi.

Quyida Qozog‘istonning asosiy past tog‘lari haqida ma’lumot beraman:

Qoraqamish tog‘lari
Qoraqamish tog‘lari mamlakat janubi-g‘arbida, Orenburg va Qozog‘iston chegarasiga yaqin joylashgan. Ular Orenburg tekisligining janubiy qismida joylashgan bo‘lib, balandligi nisbatan past va tog‘oldi xarakteriga ega. Bu hududda past o‘rmonzorlar va butazorlar uchraydi.
Yangiariq tog‘lari
Yangiariq tog‘lari Qozog‘istonning shimoliy-g‘arbiy qismida joylashgan bo‘lib, u yerda balandligi 500-700 metr atrofida bo‘lgan tog‘lar va tog‘oldilar mavjud. Bu hududda asosan qumloq va cho‘llik landshaftlar keng tarqalgan.
Karatau tog‘lari
Karatau tog‘lari mamlakat janubiy-qismida joylashgan va ular Qozog‘iston tog‘ tizmalari orasida nisbatan balandroq bo‘lishiga qaramay, ba’zi qismlari past tog‘oldi yassi qiyaliklarga ega. Bu yerda ko‘plab tabiat qo‘riqxonalari va noyob o‘simliklar mavjud.
Yassi tog‘ tizmalari
Qozog‘iston hududida ko‘plab yassi tog‘ tizmalari ham mavjud. Ularning balandligi odatda 300-1000 metr atrofida bo‘lib, ular ko‘proq tog‘oldi va o‘rta balandlikdagi tog‘ sifatida qaraladi. Ushbu past tog‘lar ko‘pincha suv havzalariga yaqin joylashgan bo‘lib, qishloq xo‘jaligi va chorvachilik uchun qulay sharoit yaratadi.

Umuman olganda, Qozog‘istonning past tog‘lari asosan mamlakatdagi keng ko‘lamli quruq va yarim quruq hududlarda joylashib, ularning iqlimi quruq va kontinentaldir. Bu tog‘lar tabiat boyliklari bilan boy, turli o‘simlik va hayvonot olamiga ega, shuningdek, tabiiy resurslar va tog‘ turizmi uchun asosiy manbalardan biri hisoblanadi.