Qovurg'a
Qovurgʻa — umurtqa pogʻonasi bilan birikkan, yoysimon qayrilgan juft suyaklar. Sudralib yuruvchilar, qushlar, sut emizuvchilar va odamda toʻsh suyagi bilan birlashib, koʻkrak qafasini tashkil etadi. Q.larga muskullar birikkan boʻlib, u nafas olish va chiqarishda qoʻkrak qafasining kengayib-torayib turishiga imkon beradi.
Odamda XII juft Q. bor. Har qaysi Q. ikki qismdan, yaʼni orqa qismi suyak va oldingi qismi togʻaydan tuzilgan. Q.ning orqa qismi boylamlar yordamida koʻkrak umurtqalariga tutashadi. Suyak qismi uzun, kambar, yoysimon qayrilgan plastinkaga oʻxshash. [—VII juft Q. (chin qovurgʻalar) togʻay qismi orqali bevosita toʻsh suyagiga birikadi. VIII—IX—X juft Q.ning (soxta Q.) oldingi qismlari bevosita toʻsh suyagiga yopishmasdan, oʻzidan yuqorida joylashgan VII qovurgʻaning togʻayiga tutashadi. Qolgan XI—XII juft q. togʻaylari hech qayerga birikmay, qorin muskullari orasida erkin joylashgan, shu sababli u juda harakatchandir; ularni yetim Q.lar deyiladi. Q.larning oldingi, orqa uchlari va bularning oraliq qismi, tanasi bor. Koʻpchilik Q. ichki yuzasining pastki chekkasiga yaqin joyida, Q. egatchasi boʻlib, unda qon tomirlar va nerv tolalari joylashadi. Q.larning shakli va uzunligi koʻkrak qafasining tuzilishiga va shakliga bogʻliq; ularning uzunligi 1-Q.dan 7-Q.gacha ortib borib, 8-Q.dan oxirgi 12-Q. gacha qisqarib kamayadi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Qovurg‘a — inson tanasida, ko‘krak qafasining sohasida joylashgan ta’sirchan suyaklarning bir qismidir. Qovurg‘alar ko‘krak suyagi (sternum) va vertebra orqasidagi suyaklar bilan bog‘langan bo‘lib, ularning asosiy vazifasi o‘pka, yurak va boshqa muhim organlarni himoya qilishdir.
Inson organizmida odatda 12 juft qovurg‘a mavjud bo‘ladi. Ular quyidagi turlarga bo‘linadi:
- Haqiqiy qovurg‘alar (1-7-chi juftlar) — ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘krak suyagiga bog‘langan bo‘ladi.
- Soxta qovurg‘alar (8-10-juftlar) — ushbu qovurg‘alar o‘zlarining biriktiruvchi kesaklari orqali yuqoridagi qovurg‘aga bog‘langan.
- Erkin yoki suzuvchi qovurg‘alar (11-12-juftlar) — ular faqat orqa tarafdagi umurtqa suyaklariga bog‘langan, old tomonlari erkin bo‘ladi va ko‘krak suyagiga bog‘lanmaydi.
Qovurg‘alar suyak va xafta qatlami bilan qoplangan bo‘lib, ular o‘zaro bog‘lanishlar orqali ko‘krak qafasining holatini va shaklini ta’minlaydi. Qovurg‘alar jarohatlanganda, masalan sinib yoki yiqilganda, nafas olish qiyinlashishi yoki ichki organlarga zarar yetishi mumkin.
Shuningdek, qovurg‘alar harakatga ega bo‘lib, nafas olish jarayonida kengayib, torayadi — bu o‘pkaning to‘liq ishlashi uchun muhimdir. Shu bois, qovurg‘alar sog‘lom bo‘lishi nafas olish tizimi uchun juda zarurdir.
Qovurg‘aga bog‘liq kasalliklar va jarohatlar tibbiyotda keng o‘rganilgan, va ular ko‘pincha travmatologiya hamda jarrohlik sohalarida muhim ahamiyatga ega.
Umuman olganda, qovurg‘a inson tanasining muhim anatomik strukturasi bo‘lib, u organizmning nafas olish, himoya qilish va tashqi shaklini saqlashda muhim rol o‘ynaydi.