Qoʻriq yer

Qoʻriq yer — asrlar davomida ekin ekilmagan, tabiiy oʻsimliklar bilan qoplangan yer. Haydalma yerlarga nisbatan Qoʻriq yer tuprogʻining ildiz oʻsadigan qavati koʻp miqdorda gumus, azot va oʻsimliklar oziqlanishi uchun muhim boʻlgan boshqa elementlarga boy boʻladi. Begona oʻtlar urugʻi bilan kam ifloslangan, biologik faolligi past va oʻziga xos suv rejimiga (qur-gʻogchil rayonlarda ular kuchli quruq, nam yerlarda koʻproq namchil) ega. Qoʻriq yerning bu xususiyatlari har xil tipdagi Qoʻriq yerlarda turli darajada namoyon boʻladi.

Qoʻriq yerlar: choʻl, dasht va yarim choʻl, daryoboʻyi, botqoq, suvsiz vodiy yaylovlari va oʻtloqlari kabi asosiy tiplarga boʻlinadi. Qoʻriq yer dehqonchilikda haydalma yer resurslarini koʻpaytirishning asosiy manbai (qarang Qoʻriq va boʻz yerlarni oʻzlashtirish).

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Qo‘riq yer haqida ma'lumot

Qo‘riq yer – bu maxsus belgilangan, ekologik, iqtisodiy yoki boshqa muhim maqsadlar uchun ajratilgan yer maydonidir. Odatda, u yerda tabiiy resurslar va tabiatni muhofaza qilishga katta e’tibor beriladi hamda yer yer osti boyliklaridan foydalangan holda, atrof-muhitni himoya qilish va barqaror rivojlantirish maqsad qilinadi.

Qo‘riq yer turlari:

Tabiiy qo‘riqxonalar
Bular — tabiatni muhofaza qilish uchun yaratilgan hududlar bo‘lib, unda hayvonot va o‘simlik dunyosi, landshaftlar saqlanadi. Masalan, milliy bog‘lar, tabiat qo‘riqxonalari, biosfera rezervatlari.
Qo‘riqchi hududlar
Ular ko‘pincha davlat yoki mahalliy hokimiyat tomonidan belgilangan bo‘lib, yer resurslarini himoya qilish, iqtisodiy ahamiyatga ega maydonlarni boshqarish uchun ajratiladi.
Agroqo‘riq yerlari
Qishloq xo‘jaligi uchun ajratilgan, ammo intensiv foydalanishga cheklov qo‘yilgan yerlardir. Bu yerda tuproqning unumdorligini saqlash, eroziya va boshqa zararli omillarning oldini olish maqsadida ishlov berish tartibga solinadi.

Qo‘riq yerni yaratishning asosiy maqsadlari:

Tabiatni muhofaza qilish: noyob hayvon va o‘simlik turlarini saqlab qolish, ularning yashash muhitini himoya qilish.
Tabiat resurslarini barqaror boshqarish: qo‘riq yerlarida resurslar ortiqcha ishlatilmaydi, shuning uchun kelajak avlodlarga ham foyda keltiradi.
Ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega hududlarni himoya qilish: masalan, qishloq joylardagi suv ta'minoti, o'tloqlar, chorvachilik uchun muhim yerlardir.
Ekologik muvozanatni saqlash: yerlarning to‘g‘ri ishlatilishi atrof-muhitga zarar yetkazilmasligini ta’minlaydi.

Qo‘riq yerga oid qonun-qoidalar:

O‘zbekistonda qo‘riq yerlarga oid qoidalar va tartiblar davlat qonunchiligi bilan tartibga solinadi. Qo‘riq yerlardan foydalanish va ularda faoliyat olib borish maxsus ruxsatnomalar asosida amalga oshiriladi. Qo‘riq joylardagi noqonuniy faoliyatlar – tuproqni buzish, o‘rmonlarni kesish, suv resurslarini ifloslantirish – qonun bilan taqiqlandi va jarimalar qo‘llanadi.

Xulosa

Qo‘riq yerlar tabiat va inson hayotining muhim qismi bo‘lib, ularni himoya qilish — jamiyatning keng ko‘lamdagi manfaatlariga xizmat qiladi. Ularning to‘g‘ri boshqarilishi ekologik xavfsizlik, iqtisodiy barqarorlik va biologik xilma-xillikni ta’minlashga yordam beradi. Shuning uchun har bir fuqaro qo‘riq yerlarning ahamiyatini tushunishi va ularga nisbatan mas'uliyat bilan munosabatda bo‘lishi zarur.