Qoʻrgʻoshin-Organik Birikmalar

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar — molekulasida uglerod — qoʻrgʻoshin (S—R) bogʻi boʻlgan birikmalar. Qoʻrgʻoshin-organik birikmalarning asosiy tiplari: K4R, K3RX, K2RX2, K2RX3, K2RO, KR va K3R — RK3(K — organik radikal, X — kislota qoldigʻi). Quyi alkil hosilali Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar — suyuqliklar; aromatik hosilali va boshqa barcha tipdagi Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar qattiq moddalardir. Q.6., asosan R tuzlarini magniy, litiy yoki simob organik birikmalarga taʼsir ettirib olinadi. Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar qizdirilganda metall holdagi R va erkin radikallarga par-chalanadi. Alifatik Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar juda zaharli (yana qarang Metalloorganik birikmalar).

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Qoʻrgʻoshin-Organik Birikmalar haqida uzunroq maʼlumot

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar – bu qoʻrgʻoshin (Pb) atomini oʻz ichiga olgan va organik kimyoviy moddalarga bogʻlangan organik birikmalardir. Ushbu birikmalar qoʻrgʻoshinning xususiyatlari bilan organik birikmalarning kimyoviy xususiyatlarining birlashuvidan hosil boʻladi.

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalarning tuzilishi va xususiyatlari

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalarda qoʻrgʻoshin atomlari turli organik guruhlar (alkil, aril va boshqalar) bilan bogʻlangan boʻladi. Qoʻrgʻoshin 2+ yoki boshqa oksidlanish holatlarida boʻlishi mumkin, lekin koʻp uchraydigan holat qoʻrgʻoshin(II) – Pb(II) hisoblanadi. Qoʻrgʻoshinning kovalent va ion bogʻlari orqali organik guruhlar bilan birikishi natijasida turli birikmalar hosil boʻladi.

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalarning turlari

Toluinat va bezenat qoʻrgʻoshin birikmalari
Bu guruhga misol sifatida qoʻrgʻoshinning tolil va benzen guruhlari bilan bogʻlangan birikmalari kiradi. Bunday birikmalar sanoatda katalizator yoki xomashyo vazifasida qoʻllaniladi.
Triorganoqoʻrgʻoshin birikmalari
Masalan, trifenilqoʻrgʻoshin (Ph3Pb) kabi birikmalar. Ushbu birikmalar stabil organometall birikmalarga kiradi va kimyoviy reaksiyalarda katalizator yoki o‘zgartiruvchi agent sifatida ishlatiladi.
Qoʻrgʻoshin aslididlar (organoplumb birikmalari)
Qoʻrgʻoshinning organik aslidlari, masalan, qoʻrgʻoshin tetraetil (Pb(C2H5)4) yoki tetrabetil qoʻrgʻoshin kabi birikmalar kimyoviy sintez va organik kimyoda qoʻllaniladi.

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalarning qoʻllanilishi

Sanoat: Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar ba’zan plastmassa va polimerlar ishlab chiqarishda, ayniqsa PVC materiallarda plastifikatorlar sifatida ishlatilgan.
Katalizatorlar sifatida: Organik reaksiyalarda qoʻrgʻoshin-organik birikmalar organometaalik katalizator sifatida qoʻllaniladi.
Pigmentlar va stabilizatorlar: Ba’zi qoʻrgʻoshin-organik birikmalar bo‘yoq va pigment sanoatida ishlatiladi.
Dori-darmonlar va tibbiyot: Tarixan ba’zi qoʻrgʻoshin-organik birikmalar antiseptik va tibbiyotda ishlatilgan, ammo bu amaliyot hozirda qoʻrquvlarga sabab bo‘lganligi uchun cheklangan.

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalarning zararli tomonlari

Qoʻrgʻoshin – juda zaharli va atrof-muhitga hamda organizmlarga salbiy taʼsir koʻrsatadigan og‘ir metall hisoblanadi. Uning organik birikmalari yanada toksik hisoblanadi, chunki ular teri orqali chuqur kirib, oziq-ovqat zanjirida akkumulyatsiyalanishi mumkin. Shuning uchun qoʻrgʻoshin-organik birikmalardan foydalanishda ehtiyotkorlik talab qilinadi. Ular:

Nerv tizimini zararlaydi.
Teratogen va genotoksik ta’sirga ega.
Suv va tuproqni ifloslantiradi.

Xulosa

Qoʻrgʻoshin-organik birikmalar kimyo va sanoatda muhim ahamiyatga ega, ammo ularning toksikligi va atrof-muhitga salbiy taʼsiri sababli zamonaviy ilm-fan ushbu birikmalarning o‘rnini xavfsizroq alternativalar bilan to‘ldirish ustida ishlamoqda. Ularning ishlatilishini cheklash va atrof-muhitni muhofaza qilish juda muhimdir.

Agar sizga qoʻrgʻoshin-organik birikmalar haqida boshqa ma’lumotlar yoki ustunliklari, kamchiliklari, ishlab chiqarish usullari haqida ma’lumot kerak boʻlsa, soʻrashingiz mumkin.