O‘zlashma so‘z
Oʻzlashma soʻz — bir tildan ikkinchi tilga oʻtgan soʻz. Mas, oʻzbek tiliga forstojik tilidan oʻzlashgan andisha, barg, tilla, shabnam; arab tilidan oʻzlashgan adabiyot, axloq, kitob, muallim; rus tilidan va u orqali oʻzlashgan bank, gazeta, samovar, televizor soʻzlari va boshqalar Oʻzlashma soʻz maʼlum ijtimoiytarixiy voqealar, savdo va madaniy aloqalar tufayli bir tildan ikkinchi tilga oʻtib oʻzlashadi. Xususan, oʻzbek xalqining tojiklar bilan qadimdan bir xil iqtisodiy tuzum sharoitida, qoʻniqoʻshni boʻlib yashab kelganligi tufayli forstojikcha soʻzlar, arab istilosi natijasida arabcha soʻzlar, Oʻrta Osiyoning Rossiyaga qoʻshib olinishi oqibatida ruscha va yevropacha soʻzlar oʻzbek tiliga kirib oʻzlashgan. Oʻzlashma soʻz dastlabki davrda neologizm xarakterida boʻlsada, keyinchalik asta-sekin qabul qiluvchi til qonuniyatlariga boʻysunishi, xuddi oʻz soʻzdek tabiiy va aniq boʻlishi (barg), fonetik qayta shakllanishi (karavot), grammatik singishi (bankdan), soʻz yasash tizimida faol ishtirok etishi (traktorchi), takrortakror qoʻllanishi tufayli uning yot elementligi sezilmay qoladi. Oʻ.s hosil qilishning turli usullari mavjud.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
O‘zbek tilida o‘zlashma so‘z tushunchasi tilshunoslikda muhim o‘rin tutadi. Quyida unga to‘liq tushuncha beraman:
O‘zlashma so‘z nima?
O‘zlashma so‘zlar — bu boshqa tillardan, asosan xorijiy tillardan o‘zbek tiliga kirib, o‘zbek tilining talaffuzi, grammatikasi va imlosiga moslashgan, lekin kelib chiqishidan kelib chiqqan so‘zlardir.
O‘zlashma so‘zlarning asal manbalari
O‘zbek tiliga ko‘plab o‘zlashma so‘zlar kirib kelgan, ularning asosiy manbalari quyidagilar:
- Fors-turk tillari (masalan, arab, fors, turk tillari)
- Yevropa tillari (rus, ingliz, fransuz, nemis va boshqalar)
O‘zlashma so‘zlarning xususiyatlari
- O‘zbek tilining talaffuziga moslashadi.
- O‘zbek tilining grammatik qoidalari bo‘yicha o‘zgaradi (masalan, so‘z yasash qo‘shimchalari qo‘shilishi).
- Imlo jihatidan ham o‘zbek alifbosi qoidalariga muvofiq yoziladi.
- Ma’nosi, qo‘llanilishi o‘zbek tilida tushunarli va faol qo‘llaniladi.
Misollar
- " Universitet" (lotin tilidan o‘zlashtirilgan, o‘zbek tilida ilmiy maktab)
- " Televizor" (lotin tilidan o‘zlashgan, ko‘rsatuvlarni ko‘rish uchun mo‘ljallangan qurilma)
- " Kitob" (fors tilidan o‘zlashgan so‘z)
- " Do‘kon" (fors tilidan o‘zlashgan so‘z, savdo qilinadigan joy)
- " Dastur" (arab tilidan o‘zlashgan, tartibga soluvchi yozma yoki elektron buyruq)
Nima uchun o‘zlashma so‘zlar muhim?
- Zamonaviy jamiyatda yangi ilm-fan, texnika, madaniyat, fan va texnologiya sohalariga oid tushunchalarni ifodalash uchun yangi so‘zlar kerak bo‘ladi, ularni o‘z tilimizga o‘rnatish kerak.
- Bu so‘zlar tilning boyligini oshiradi va uni dunyo tillari bilan bog‘laydi.
- O‘zlashtirish jarayonida so‘zlar o‘zbek tilining ohangiga moslashib, o‘ziga xoslik kasb etadi.
Xulosa
O‘zlashma so‘zlar — bu boshqa tillardan o‘zbek tiliga kirib, tilimz tabiiy qoidalari asosida moslashgan so‘zlar bo‘lib, ular tilimizning boyligi va rivojlanishiga xizmat qiladi. Ularni to‘g‘ri ishlatish til madaniyatini oshirish uchun zarurdir.