O`zgarmas tok dvigateli
Elektr dvigatel — elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beruvchi mashina. Isteʼmol qiladigan tok turiga koʻra, oʻzgarmas tok va oʻzgaruvchan tok Elektr dvigatellariga boʻlinadi. Oʻzgarmas tok E. dlarida valning aylanishlar chastotasi (soni)ni ravon rostlab turish mumkin. Shuning uchun valning aylanishlar chastotasini teztez oʻzgartirib turish lozim boʻlgan hollarda shunday dvigatellar ishlatiladi. Oʻzgarmas tok E.d, uch xil sxemali: parallel uygʻonishli, ketmaket uygʻonishli va aradash uygonishli qilib ishlab chiqarildi (rasmga q.). Oʻzgaruvchan tok Elektr dvigatel jumlasiga asinxron elektr dvigatel, sinxron va kollektorli dvigatellar (qarang Kollektorli mashina) kiradi. Asinxron Elektr dvigatel eng koʻp ishlatiladi. Sinxron Elektr dvigatelda valning aylanishlar chastotasi isteʼmol qilinadigan tokning chastotasiga qatiy bogʻliq boʻladi. Bunday dvigatellar eng quvvatli elektr yuritmalarda ishlatiladi. Elektr dvigatellar ochiq, berk va germetik turlarga boʻlinadi. Portlashga xavfsiz Elektr dvigatellar ham bor. Bunday dvigatelning ichida gaz portlaganda alanga tashqariga chiqmaydi. Elektr dvigatellar uyroʻzgʻorda, sanoat va transportda keng miqyosda ishlatiladi.
Havolalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
O‘zgarmas tok dvigateli (yoki doimiy tok dvigateli) — bu elektr energiyasini doimiy tok (DC) yordamida ishlovchi elektromexanik qurilma bo‘lib, elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantiradi. U odatda elektr motorlari oilasiga kiradi va ularning ish prinsipi statik magnit maydon va armaturadagi o‘zgarmas tok o‘rtasidagi elektromagnit kuchlar ta’sirida rotorning aylanishiga asoslanadi.
O‘zgarmas tok dvigatelining asosiy tarkibiy qismlari:
- Stator — u doimiy magnit yoki elektromagnitlardan tashkil topgan bo‘lib, doimiy magnit maydonni hosil qiladi.
- Rotor (armatura) — aylanuvchi qism bo‘lib, unda o‘zgarmas tok oqadi.
- Kolektor va shontlar — rotor uzelida tok yo‘nalishini doimiy saqlash uchun xizmat qiladi.
- Uyalar va shuntlar — elektromagnit sifatida statorda joylashgan va maydonni hosil qiladi.
Ishlash prinsipi:
O‘zgarmas tok dvigateli doimiy magnit maydon yokida ishlaydi. Armaturada o‘tkazilayotgan tok magnit maydonga nisbatan harakatlanadi va elektromagnit kuch ta’sirida aylanishni boshlaydi. Kolektor va shontlar rotor tokining yo‘lini doimiy ravishda o‘zgartirib turadi, shuning uchun rotor har doim aylana beradi.
O‘zgarmas tok dvigateli turlari:
- Shunt dvigateli — stator va rotor parallelda ulangan.
- Seri dvigateli — stator va rotor ketma-ket ulangan.
- Aralash dvigatel — statorida shunt va seri qo‘shimcha kalitlar mavjud.
Afzalliklari:
- Yuqori boshlang‘ich moment.
- Oson teskari aylanish.
- Soddaligi va ishonchliligi.
Kamchiliklari:
- Kolektor va shontlarning eskirishi.
- Texnik xizmat ko‘rsatishni talab qilishi.
- O‘zgarmas tok manbai talab etilishi.
Qo‘llanish sohalari:
- Elektr transport (tramvay, trolleybus).
- Ishlab chiqarish qurilmalari.
- Uskunalar va maishiy texnika.
O‘zgarmas tok dvigatellari elektr energiyasini samarali mexanik energiyaga aylantirish bilan ko‘plab sohalarda ishlatiladi va o‘zining oddiyligi, ishonchliligi bilan mashhur.